نقش مایه های گچبری های خانه های قاجاری

نقش مایه های گچبری های خانه های قاجاری

به طور کلی می توان نقوش موجود در گچبری های خانه های قاجاری در اصفهان را به 6 دسته تقسیم نمود:

1- نقوش هندسی:در این دسته از نقوش معمولا از خوط مستقیم وشکسته در حالات مختلف در کادر های گچبری شده استفاده می شود وغالبا در حاشیه متن وگچبری به کاررفته اند.در نقوش هندسی کمتر اشکال کثیر الاضلاع ویا گره چینی دارند.نقش مستطیل یا مربع به عنوان قاب یا کادر مورد استفاده قرار گرفته است.دسته بندی های دیگری نیز همچون مقرنس،قطاربندی،رسمی بندی،یزدی بندی ویا ترکیب گچبری با آینه کاری نیز در این خانه ها مشاهده می شود که چون دارای تقسیم بندی های دقیق ریاضی گونه هستند می توان آنها را زیر مجموعه نقوش هندسی جای داد.

2-نقوش حیوانی وپرندگان: نقوش حیوانی از نقشهای متداول وپر اهمیت گچبری است.قدیمی ترین نمونه گچبری به جای مانده با نقوش حیوانات در ایران را می توان به دوره ی اشکانی نسبت داد.نقش مایه حیوانات به صورت مستقل ومجزا وعنصری که به کل ترکیب بندی هنری حاکم باشد فقط در هنر ایران رخ داد.

3- خط و کتیبه نویسی:کاربرد خط در معماری ایران به صورت کتیبه نویسی ظاهر شد وپیشینه آن به دوران هخامنشی می رسد که نمونه های آن را می توان در گنج نامه وتخت جمشید مشاهده کرد.در دوره قاجار بهترین نمونه های کتیبه کاشیکاری بودند وکتیبه های گچی نیز با تنوع خطی واجرای مطلوبی دنبال می شد.در خانه های قاجاری اصفهان کتیبه های گچبری محدودی وجود دارد که معمولا به خط نستعلیق می باشند.

4- نقوش انتزاعی:در دوره ی قاجار وبه خصوص در خانه های قاجاری اصفهان با ورود طرح ها و نقشهای فرنگی ونیز تمایلات بیعت گرایانه،کاربرد این نقوش کمتر شده است . همچنین اجرای آنها مطلوب نمی باشد.

5- نقوش گیاهی:مانند انواع پیچک ها ،برگ مو،برگ نخل بسیار قدیمی وسابقه ی دیرینه ای درگچبری ایران دارند.در خانه های قاجار علاوه برگچبری های عمیق تزیینات گوناگونی نیز وجود دارد.

6- نقوش فرنگی: در همه ی خانه های قاجاری کاربرد نقوش گیاهی فرنگی به وفور دیده می شودحتی در جاهایی که ظاهرا از نقوش اسلیمی وختایی استفاده کرده اند،نقوش فرنگی ارجحیت دارد ودر گچبری آن قسمت بیشتر استفاده شده است.09195938137

گچبری های خانه های قاجاری

گچبری های خانه های قاجاری

در پی گسترش ارتباطات سیاسی ایران وسایر کشور های اروپایی در دوره ی قاجاری،نوعی شیفتگی به معماری وگچبری فرنگی پدید آمد.تقلید از نقوش غربی با وجودآنکه برای مدت کوتاهی موجب پدید آمدن طرح های بدیع شد، اما در مجموع سبب تضعیف وگسسته شدن روند تکامل طراحی نقوش گچبری گردید.انواع گچبری با برجستگی های متفاوت ونقوش فرنگی با طرح های گوناگون ،رنگ شده یا بدون رنگ وساده و در ترکیب با سایر هنر ها همچون آینه کاری ونقاشی در همه خانه های قاجاری در اصفهان وجود دارد که این گچبری ها تلفیقی با سایر هنر ها هستند که بخشی از آنها همچون آینه کاری ها از بین رفته است.سرستون های این خانه ها از جمله عناصر تزیینی هستند که بسیار تحت تاثیر بناهای اروپایی بودند.این سرستونها بزرگ وپرنقش ونگارند.شکل پذیری گچ امکان کنده کاریهای ظریف وریزه کاریهایی چون نقش های پیچیده پر گل وبرگ که تنوع زیادی داشتند.از طرح های وارداتی دوره ی قاجار پیش بخاری های تزیینی بود که گچبری آنها تحت عنوان لندنی سازی شناخته می شد ودر تاریخ گچبری ایران نمونه های آن را طاقچه های مرسوم در کاخ های ساسانی از جمله کاخ نیشابور می توان دید.در خانه های قاجاری این پیش بخاری ها به میزان زیادی وجود دارند که با انواع طرح های فرنگی،گیاهی وتلفیقی وگاه با ترکیبی از تزیینات گچبری وآینه کاری، مقرنس ونقاشی مشاهده می شوند.تزیینات این پیش بخاری ها متناسب وهمخوان با سایر تزیینات در شاه نشین ویا تالار هر خانه می باشد.09195938137

تزیینات گچبری کتیبه های عصر صفوی

تزیینات گچبری کتیبه های عصر صفوی

برای اجرای کتیبه های نسعلیق در عصر صفویه از روش های گچبری زیر استفاده شده است:

گچبری شیروشکری:تزیینی است که اختلاف سطح گچ در طرح وپس زمینه،از حدود دوتا سه میلیمتر تجاوز نمی کند.نمونه این شیوه در تکیه میرفندرسکی دیده می شود که خط میردامادبردیوار داخلی بقعه سران بختیاری-بدون تاریخ – کتیبه شده است.

گچبری برجسته:در گچبری برجسته ،اختلاف سطوح گچبری شده با پس زمینه،بیشتر از شیوه شیروشکری وبه اندازه تقریبی نیم تا دوسانتی متر است.از نمونه های شاخص آن می توان به کتیبه هارون ولایت وامامزاده اسماعیل در اصفهان اشاره نمود.قدیمی ترین نمونه گچبری نستعلیق مشاهده شده تاکنون ،در بقعه چهل اختران قم واقع است.

کشته بری:برای انجام تزیین کشته بری ابتدا لایه ی نازکی از گچ کشته روی گچ زمینه اجرا می شود،سپس انتقال طرح صورت می گیرد.برای اجرای طرح با ابزار کاهنده مثل دم بر وبوم خوار که در شیوه های دیگر گچبری نیز کاربرد دارند،اقدام به برداشتن لایه گچ کشته اطراف طرح می کنند.بدین ترتیب رح اصلی به صورت برجستگی یک تا چند میلیمترروی دیوار باقی می ماند.از معدود کتیبه هایی که بدین شیوه اجرا شده است خانه پیرنیا در نایین است.

تخمه گذاری:یکی دیگر ازشیوه های اجرای تزیینات گچی در معماری است.بدین طریق که برای اجرای طرح ابتدا گچ زمینه در فضاهای مورد نظر،حفر وسپس با گچ رنگی پر می شود ودر پایان،گچ رنگی طرح با گچ زمینه هم سطح می گردد.تنها کتیبه احصا شده به این روش،کتیبه مدرسه نیم آورد اصفهان، متعلق به اواخر دوره ی صفوی است که البته تاریخ دقیق آن قید شده است.

لایه چینی:در این شیوه که عموما روی زمینه گچی اجرا می شود،ابتدا در قسمت طرح مورد نظر با گل سرخ،برجستگی مختصری ایجاد دشده ،سپس ورقه طلاتوسط روغن کمان به آن چسبانده می شود.از این رو،آن را طلا چسبان نیز می نامند.09195938137

گچبری محراب آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی

گچبری محراب آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی

محراب های دارای تزیینات گوناگونی هستند که یکی از این تزیینات گچبری است.ساخت محراب های گچبری تقریبا از قرن دوم هجری آغاز وتا حمله مغول وبعد از آن نیز همچنان روند ساخت آن ادامه پیدا کرد. یکی از این محراب ها محراب آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی است.شکل هاب متنوع وبی نظیری از فرم محرابی در آرامگاه شیخ صفی الدین اردبیلی وجوددارد که از همان بدو ورود قابل مشاهده هستند.  ورودی این مجموعه دارای فرم محرابی است که توسط فرم محرابی دیگر که کاشی کاری وگچبری شده احاطه گردیده است.ورودی حیاط باغچه نیز دری گچبری به شکل محرابی است که زیبایی خیره کننده ای داردوفرم های محرابی به کاررفته در حیاط بزرگ علاوه بر گچبری دارای تزیینات کاشی هستند که به صورت معرق اجرا شده اند.در فضاهای داخلی آرامگاه از شیوه های متنوع گچبری استفاده شده است .فضای چینی خانه مکانی است که دارای بیشترین فرم محرابی است.در این مکان چهار تاق نمای بزرگ وچهار تاق نمای کوچک به فرم محرابی وجود دارد که در داخل آنها نیز نقوش محرابی با تنوع بی نظیری وبااستفاده از شیوه ی تنگ بری اجرا شده اند.افزون بر تنگ بری در جبهه های شمالی،جنوبی وغربی تنگ بری های کتیبه ای وجوددارد.09195938137

تزیینات گچبری گنبد سلطانیه

تزیینات گچبری گنبد سلطانیه

تزیینات گنبد سلطانیه به دو دوره تقسیم می شود که دوره اول شامل تزیینات اصلی گنبد ودوره دوم شامل گچبری ونقاشی روی تزیینات لایه اول است.هر دو دوره تزیینات دارای خصوصیات وارزش های بالایی می باشند که نشانه هنر نمایی استادکاران وهنرمندان با ذوق گچبری است،تزیینات داخلی بنا با توجه به ارتفاع بلند بنا ودید انسان طراحی شده است.هرقدر ارتفاع بلند تر می شود مقیاس تزیینات بزرگتر شده وترکیب رنگها با ورقه طلا چنان تلالویی درفضا ایجاد نموده که احساس سنگینی را از بنا گرفته است،که در نهایت به آن سبکباری وتوازن می بخشد که علی رغم توده عظیم آن تعادلی دلپسند دارد وهمین نسبتهای هماهنگ،رنگهای درخشان همگی در یک تعادل کامل ترکیب شده وبه بنا ظاهری یگانه بخشیده است واین بنا از لحاظ ساختار،یک شاهکار معماری است.هردو دوره تزیینات متعلق به زمان ایلخانیان وهمزمان با اولجایتو وابو سعید فرزند وی صورت گرفته است.طرح های گچبری به کاررفته در این تزیینات منحصر به فرد ومتنوع هستند.طراحان وهنرمندان در جهت سرعت یخشیدن به اجرای کار از تکنیک پیش ساخته در تزیینات گچبری روی پارچه استفاده نموده اند که تاآن زمان بی سابقه بوده است.هرچند تزیینات گچبری پیش ساخته دارای ویژگیهایی مانند سرعت کار واستفاده از مواد ومصالح جدید درآن دوره نظیر پارچه،کاغذ،بست وخرده های چوب که به صورت گچبری های قالبی برروی کار نصب می شده است اما به دلیل استفاده از مواد آلی ونداشتن تجربه قبلی آسیب پذیری بیشتری داشته است چون پارچه وکاغذ با اسیدی شدن شروع به پوسیدگی سریع می نماید وهمچنین رزین بکاررفته به مرور زمان خاصیت خود را از دست می دهد وعوامل دیگری چون رطوبت وگرما وسرما تاثیر بسزایی در تخریب این نوع کار داشته است وشاید دلیل تکرار نشدن آن درآثار دوره های بعد بیشتر آسیب پذیری این نوع تزیینات بوده است.09195938137

افتراق در گچبری های دره شهر ومسجد جامع نایین

افتراق در گچبری های دره شهر ومسجد جامع نایین

در گچبری های مسجد جامع نایین ودره شهر علاوه بر نکات مشترک افتراق هایی نیز باهم دارند که درزیر به آنها اشاره می شود:

  1. در گچبری های نایین کتیبه هایی گچی به خ کوفی وجود دارد که در نمونه های شهر دره شهر اینمورد وجود ندارد.کتیبه های مسجد نایین دو گونه اند :نوع اول با تکنیک گچبری اجرا شده ونوع دوم با رنگ روی گچ ترسیم شده است. این کتیبه ها به خط کوفی وشامل آیه 18 وآخر سوره توبه،آیه 4 سوره فتح،137 سوره بقره و40 سوره نمل است.
  2. نقش درخت زندگی در تزیینات دره شهرکه متاثر از هنر دوره ساسانی است به کرات استفاده شده ولی در تزیینات نایین این نقش مایه دیده نمی شود.در دره شهر این نقش معمولا به شکل درخت نخل ویا گل هایی با فرمی شبیه به درخت ترسیم شده است.تعداد زیادی از این نقش مایه در گچبری های دره شهر وجود دارد که اکثرا در داخل قاب های دایره ای ومثلثی قرار گرفته اند.
  3. یکی از طرح هایی که در گچبری هاینایین وجود دارد واز آن برداشت های نمادین می شودطرح هندسی معروف به هشت وجهار سلی است.نقوش متشکل از هشت وچهار که جمع آن دوازده می شود بعد ها در فرهنگ معماری شیعه جایگاه ویژه ای پیدا می کند.وجود این نقش در این مسجد جای تامل دارد.
  4. نقش تخمه ومربع در گچبری های نایین وجود دارد ولی در نمونه های دره شهر دیده نمی شود.این نقش مایه در مسجد جامع نایین برروی ستون های اطراف محراب ونمونه های مشابهی ازآن نیز در مسجد سامرا ومسجد نه گنبد بلخ نیز به کاررفته است.
  5. گچبری های نایین برجستگی بیشتری نسبت به گچبری های دره شهر دارند،به ویژه در قسمت محراب که با برجستگی زیاد اجرا شده اندوبه لحاظ فنی می توان آنها را در گروه«تزیینات گچی با برجستگی بسیار زیاد» قرار داد.09195938137
گچبری مدرن طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت
ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم.ادامه استفاده شما از کوکی ها در سایت رضایت شما را از کوکی ها نشان می دهد. سیاست کوکی من از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن