Super User

Super User

پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

مضامین نقوش گچبری دوران اسلامی

مضامین نقوش گچبری دوران اسلامی

علاوه بر مضامینی که در تزیینات گچبری دوران ساسانی معمول بود ودر دوران اسلامی اکثرا در بنای کاخ های خلفا و حکام و سلاطین کاربرد داشته اند مضامین جدیدی تحت تاثیر فرهنگ اسلام به موضوعات گچبری اضافه گردید.این مضامین همان نقوش اسلیمی و کتیبه های کوفی هستند،نقوش اسلیمی سابقه در نقوش گچبری دوران ساسانی دارند ونقوش اسلیمی دوران اسلامی ارتباط غیر مستقیم ،و به احتمال قوی بر اثر منع شبیه نگاری که آن را رقابتی با خالق میدانسته  حاصل شدند.و شاید تحت تاثیر این ایده است که اکثر آذین های گچبری قرون سوم و چهارم هجری را طرح های هندسی و مضامین گیاهی ونباتی تشکیل میدهد کاملا برساو(استلیزه)شده اند .این نقوش هم در کل وهم در جزییات تکرار گردیده اند.یافته های موزه مترو پولیتن از حفریات نیشابور و گچبری های مسجد عتیق شیراز و مسجد جامع نایین و حفریات ری شواهد گویایی از قرون سوم تا پنجم هجری این گچبری ها هستند.مضامین نقوش گچبری دوران اسلامی را میتوان در موارد ذیل خلاصه نمود.

نقوش هندسی :در قرون اولیه هجری سهم عمده ی نقوش تزیینی طرحهای هندسی مانند اختر چلیپا ،خطوط مستقیم ،سلیب شکسته دوایر و رشته های مروارید ،حلقه شکل و کثیر الاضلاع ها و گره سازیهاو آژده کاریها تشکیل میدهد.آژده کاری در لغت به معنی خلانیدن،سوزن فروبرده،خلیده یاچیزی نوک تیز،ودر معماری اصطلاحا به سوراخ هایی که معمولا دارای اشکال هندسی هستندواکثرا برروی گله های گچبری کنده کاری می شوند گفته می شود.

نقوش اسلیمی:هنر شناسان این نقوش را برگرفته از مظاهر طبیعت مانند گل و بوته ها و شاخ و برگ درختان و میوهایی مانند امرود ،انار و ....میدانند که برای پرهیز از شبیه سازی و شبیه نگاری انها را برساو کرده اند.نقوش اسلیمی متداول در گچبری های اسلامی را اکثرا نقوشی چون اسلیمی های دهن اژدری ،شاخ و برگ درخت تاک و خوشه های انگور ،برگ کنگر و برگ گل و گلدان و بوته ها وبرگ های مدور ،برگ نخت ومیوی کاج و امرود و انار و غیره تشکیل میدهد.

نقوش حیوانی و پرندگان :نقوش حیواناتی چون اسب ،اژدها با دم طاووس و اردک ،سیمرغ و غیره.قابل ذکر است.که در گچبری های دوران اسلامی از نقوش حیوانی ،پرندگان و انسانی کمتر استفاده شده است .

کتیبه ها :درست از قرن چهارم هجری یکی از موضوعات گچبری ایرانی را کتیبه های کوفی تزیینی تشکیل میدهد.ب علت اهمییت ویژه ای که در اسلام به خط و خطاطی داده شده است این هنر به زودی جایگاه ویژهای در تزیینات گچبری پیدا کرد.کتیبه های گچبری نیز خطوط نوشتاری کتابها و ....سیر تحولی و تکاملی خود را طی نموده است.خطوط زیبایی مانند خط کوفی گلدار،خط کوفی گل و برگ دار،کوفی مشجر، خط نسخ،خط ثلث ونستعلیق،وخط کوفی بنایی،خط کوفی معقدو..از جمله خوطی هستند که در کتیبه های گچبری کاربرد داشته اند.

نقوش انسانی:که در صحنه هی در باریان ،رزم وبزم و.. گچبری شده اند.علاوه بر موضوعات نقوش گچبری مذکور باید از موضوعات دیگری چون مناظر شکار وصحنه در باروشاهزادگان واعیان واشراف را نام برد.09195938137     

گچبری های شهر نیشابور

گچبری های شهر نیشابور

از قرن ها پیش تا به امروز در ایران آثار بی شماری در زمینه معماری وتزیینات گچبری بر جای مانده است که هریک از آن ها به نوعی یادمان ویادگار مردم هنرمند وهنر دوست این مرز وبوم وبیانگر ذهن خلاق هنرمند،نحوه ی زندگی واعتقادات مردم زمانه خود است.بیشترین گچبری های کشف شده از زمان گذشته در ایران مربوط به دواستان خراسان واصفهان است زیرا این دواستان بیشتر مورد توجه حکومت های روی کار آمده در ایران قرار می گرفته است.یکی از شهر هایی که در آن تزیینات گچبری زیبایی کشف شده شهر نیشابور است.شهر تاریخی نیشابور به عنوان یکی از مراکز مهم قرون اولیه اسلامی ،مدتی پایتخت طاهریان بوده ودر زمان سامانیان مهم ترین مرکز هنری به شمار می رفته است.این شهر دارای تپه های تاریخی متعددی است که در حفاری های چهار مورد از آن ها یعنی تپه مدرسه،تپه تاکستان،تپه سبز پوشان وقنات تپه قطعات زیبای گچبری یافت شده است.کامل ترین قسمت های گچبری در تپه سبز پوشان یافت شده است که شامل مقرنس های دیواری است.در نتیجه حفاری های هیئت باستان شناسی موزه مترو پولیتن در تپه مدرسه،محراب های متعدد کشف گردیده،از جمله محرابی که دردیوار جنوب غربی قرار داشت.پلان این محراب چهار گوش عمیقی است که دامنه آن گچبری شده است.ویلکسون این محراب را مشخص کننده چهره ای از معماری اسلامی در قرن سوم هجری دانسته ونظیر آن را محراب مسجد بزرگ سامرا می داند.در تپه مدرسه نیشابور گچبری هایی با تکنیک های مختلف یافت شده ات.بخشی از این گچبری ها با نقوش برجسته وگل هایی به شکل قالبی اجرا شده است.برخی نقوش گچبری نیشابور به صورت رح های زیبای طوماری وبرگ نخلی است که درون کل های چهار گوش یا شش گوش قراردارد.کامل کننده این نوع گچبری ها ،رنگ هایی است برروی آن ها نقش بسته وشامل رنگ های سفید،زرد،آبی وقرمز است.کامل ترین قطعات گچبری از تپه سبز پوشان نیشابور کشف شده که بسیاری از آن ها با طرح های اسلیمی زیبایی اجرا شده اند.دیوار های بناهای نیشابور با نقاشی های گیاهیومناظر طبیعی،حیوانات ،نقش انسان وموجودات دیگرکه از خصوصیات دوره ساسانی است،تزیین شده که در آن ها تغییرات واصول تزیینی جدیدی که بعدا از مشخصات تزیینات اسلامی می گردند،دیده میشود،بنابراین می توان گفت گچبری های نیشابور حلقه ارتباطی مهمی بین سبک زمان عباسیان وسبک دوره سلجوقی به شمار می آید.یکی دیگر از مکان های تاریخیدر شهر نیشابور محوطه باستانی شادیاخ است که درجبهه غربی نیشابور کهن وبه فاصله حدود 3 کیلومتری شهر نیشابور فعلی واقع است.زیباترینوپرشکوه ترین بخش مجموعه معماری شادیاخ تالار مرکزی است. این تالار که پلان چلیپایی وچهار ایوانی دارد،پوشیده از گچبری با نقوش متنوع وکتیبه وپیکره هایی در اندازه وفرم های متفاوت بوده که اکنون ز دیوار فرو افتاده وتنها اندکی از گچبری ها ویک کتیبه کوفی زیبا با مضمون تکرار کلمه «لملک»باقی مانده است.از هرگوشه وحد فاصل ایوان ها راه رویی به فضاهای معماری پیرامون تالار ایجاد شده است.شکل گیری دیوار ها وتزیینات معماری این عمارت منظم ،موزون وزیبا ومتناسب با رونق فرهنگی قرن ششم هجری است.پس از ویرانی نیشابور به دست مغول ها در دوران ایلخانیان برای پناه باقی مانده ی معدود اهالی نیشابورفضاهای نیمه ویران مرمت وباز سازی شده است.09195938137

تزیینات گچبری مساجد

تزیینات گچبری مساجد

باتوجه به اینکه مسجد به روی همگان باز بوده ودر سراسر زندگی مردم تاثیر داشت،مورد توجه معماران گچبری قرار گرفت.مسلمانان برای ساخت این مراکز روحانی از معماران چیره دست بهره گرفتند.مهم ترین بخش در مساجد که نمادی از حضور پیامبر ونشان دهنده جهت قبله است محراب بود که از این جهت بررسی بخشی عظیم از تزیینات گچبری مساجد در محراب وفضای اطراف آن صورت گرفته است.تاثیر معماری ساسانی براکثر مساجد ایران در قرون اولیه اسلامی مشهود است،مانند مسجد جامع اصفهان،مسجد عتیق شیراز،فهرج یزد،جامع نایین و...که تزیینات این مساجد متاثر از هنر ساسانی است.بنای اولیه مسجد جامع اصفهان بر طبق متون تاریخی وتایید بررسی های باستان شناسی،مربوط به قرن دوم هجری است.این بنا پساز دو قرن توس آل بویه باز سازی شده واز اطراف صحن گسترش یافت.در دوران بعد نیز قسمت هایی به این مسجد افزوده شد.درسال های 1351-1357 شمسی،بقایای این مسجد کهن در حفریات باستان شناسی زیر بخش های فعلی مسجد از جمله در زیر گنبد انه نظام الملک وشبستان های سلجوقی به دست آمد.در طی این حفاری ها ،دیوار قبله اولیه غنی از گچبری غالبی مشاهده شد که اثر گچبری ها به روی فرو رفتگی های محراب نیز دیده می شود.هیئت حفاری این گچبری هارا متعلق به قرن دوم هجری می دانند.گچبری هایی نیز برروی دیواره مقصوره از زیر اندود گچی یافت شده است که مشابه تزیینات سبک سامرا هستند.بنای اولیه مسجد عتیق شیرازتوسط عمرولیث ساخته شده است.متاسفانه از بنای اولیه مسجدتنها محراب در انتهای شبستان جنوبی بر دیوارقبله دیده می شود.در زیر سقف یکی از طاق های جلو محراب که به شدت تخریب شده ،قسمتی از تزیینات گچبری باقی مانده است.نقوش گچبری شامل نوار های پیچیده اسلیمی به همراه نقوش تزیینی برگچه های سه لبی در بین حلقه های نوار مروارید است.روانی نقوش آن بیانگر حرکت روان از این سو به آن سوی پیچک هاست.زمینه آن ،آبی تیره بوده که خطوط سفید نوار مانند مشخص در کنار آن وجود دارد.رشته های مروارید در گچبری طاق،در پلاک های دوره ساسانی مخصوصا پلاک گچی بیشابور منسوب به قرن سوم میلادی به کار رفته است.حاشیه تزیینی نوار مرواریدی در مسجد جامع نایین نیز به کار رفته است.تزیینات گچبری مساجد عتیق شیراز حد فاصل نقش های قبه الصخره وبرخی نقش مایه های مسجد جامع نایین است.این نقوش شباهت زیادی با نقوش جامع نایین دارد البته آزادی،برازندگی وشیرینی حرکات عتیق شیراز بیش از گچبری جامع نایین است.مسجد جامع نایین یکی از قدیمی ترین مساجد تاریخی ایران به شمار می رود.با توجه به وژگی های معماری ،آن را مربوط به اواسط قرن چهارم هجری دانسته اند.این مسجد به دلیل ویژگی های خاص معماری وتزیینات گچبری نفیس،از اهمیت خاصی برخوردار است.تزیینات گچبری آن به روی تعدادی از ستون ها ،طاق ها،جرز ها ومحراب اجرا شده است.نقوش گچبری ها مجموعا سه گروه موتیف به صورت هندسی ،گیاهی وکتیبه دارد که بهترین قسمت آن محراب است.محراب دارای سه طاق نما است یکی بر بالای دیگری قرار گرفته است.هریک از دو طاق نمای بالاتر،به روی دو ستون نما قرار گرفته و شامل طرح های گیاهی از جمله پالمت،نقوش کاجی شکل وبرگ های کنگری است.به علاوه در طاق نمای سوم از موتیف خوشه های انگور وبرگ مو نیز استفاه شده است.تزیینات محراب نیز از روش تکرار طرح ها ونقش ها به وجود آمده است که در این روش نقوش به علت تکرار از تنوع کمتری برخوردار بوده که درعین گستردگی ،پیچیدگی در آن ها دیده نمی شود.بر پیشانی محراب،کتیبه ای بر روی طاق های اطراف الای محراب در ابعاد بزرگ به خط کوفی برگ دار وجود دارد.در این کتیبه ،عناصر گیاهی ساده مانند نیم پالمت های سه لبی وپنج لبی به چشم می خورد که سابقه این نقوش به معماری پیش از اسلام باز می گردد.09195938137

تزیینات گچبری در قرون اولیه اسلامی

تزیینات گچبری در قرون اولیه اسلامی

طبق بررسی های صورت گرفته 23 مورد تزیینات گچبری از قرون اولیه اسلامی در بناهای مختلف شناسایی شده است که در دواستان اصفهان وخراسان تعداد بیشتر ابنیه با تزیینات گچی وجود دارد.گچبری های قرون اولیه نسبت به دوره ساسانی ودوران بعد ساده هستند واز تکنیک های ساده تری برای اجرای آن ها استفاده شده است.گچبری های مورد نظر از طریق تکنیک های نقش اندازی برروی گچ ،گچبری عمقی وبرجسته ایجاد شده اند که در بعضی موارد گچبری های قالبی شبیه به تکنیک گچبری شهر سامرا نیز دیده می شود.حدود قرن جهار هجری تکنیک آژده کاری(لانه زنبوری)در تزیینات گچبری وارد می گردد که نمونه های ارزشمندی از آن در گچبری های مسجد جامع نایین وشهر تاریخی نیشابور وجود دارند.نقوش گچبری در قرون اولیه اسلامی متاثراز نقوش گچبری ساسانیان وسبک سامرا است.البته برخی نقوش به کار رفته در آثار اسلامی مغرب نیز برگرفته از نقوش ساسانیان است. به عنوان مثال:به کار بردن نقش مروارید گون ساسانی در حاشیه تزیینات گچبری ویا اجرای نقوش  صدفی شکل در طاقها ومحراب ها برگرفته از نقش صدفی که ساسانیان در تزیینات قصر کیش وبیشابور پیش از آن استفاده کرده اند.در ایران نمونه هایی از این نوع محراب مانند محراب مسجد جامع قروه به این شکل اجرا شده اند.شیوه صدفی (گشنیزی)در ایران در طاق نماها نیز کاربرد داشته است،مانند سردر مسجد جورجیرکه طاق ورودی ودو طاق جانبی آن گشنیزی هستند.در کتیبه های کوفی گچبری قرون اولیه اسلامی نیز تاثیر هنر ساسانی دیده می شود.در این کتیبه ها،انتهای حروف برگ دار می شوند،برگچه های سه تایی تزیینات ساسانی،کتیبه های مسجد جامع نایین ومحراب مسجد ری وبرج رسگت از این نمونه هستند.بعد ها باگذشت زمان در زمینه کتیبه ها،نقوش گردانی که در انتهای آن ها این برگچه ها وجود دارند،ظاهر می شوند.اولین نمونه های کاربرد نقوش گردان در زمینه کتیبه را می توان محراب مسجد ری ونمونه پیشرفته تر آن را در زمینه کتیبه ثلث ،محراب امام زاده یحیی وفضل الرضای محلات ذکر کرد.در محراب امام زاده یحیی وفضل الرضای محلات،قطعات گچبری یافت شده از تپه مدرسه وتپه سبز پوشان نیشابور،محراب مسجد جامع نایین وگچبری های ازاره مسجد جامع نطنز،نقوش هندسی گره دیده می شود که برخلاف نظر محققان حاکی از اولین کاربرد های نقوش هندسی گره بین قرون سوم وچهارم هجری در تزیینات معماری هستند.استفاده از رنگ در دوره اسلامی قبل از آن که گچبری صورت بگیرد،معمول بوده است مانند کتیبه کوفی مسجد سرکوچه نایین که با رنگ لاجوردی برروی آستر گچی نوشته شده است،سپس در گچبری استفاده از رنگ برای تزیین وجلوه بیشتر معمول می شود،به طوری که تقریبا زمینه تمامی گچبری های شناسایی شده دارای رنگ هستند.سفید ،آبی،مشکی،وقرمز از رنگ های معمول استفاده شده در این دوران هستند. از قرن ها پیش تا به امروز در ایران آثاری بی شمار در زمینه معماری وتزیینات گچبری به جا مانده است که هریک از آن ها به نوعی یادمان ویادگار مردم هنرمند وهنر دوست این مرز وبوم وبیانگر ذهن خلاق هنرمند،نحوه نگرش زندگی واعتقادات مردم زمانه خود است.مصالح مورد استفاده وهمچنین نوع بهره گیری از تزیینات در ادوار مختلف ،در هر دوره متفاوت بوده است.شاید در هیچ سرزمینی مانند ایران کشف مصالح وفنون جدید با چنن علاقمندی ودانش مورد بهره برداری قرار نگرفته است .در این بین گچ به عنوان یک ماده سازنده وانعطاف پذیر از قرون متمادی پیش از اسلام توسط هنرمندان ایرانی مورد آزمون واستفاده قرار گرفته تا این که در دوران اسلامی شاهکار هایی گوناگون بااین ماده به وجود آمد که در نوع خود بی نظیر هستند.09195938137

روش ها وتکنیک های گچبری

روش ها وتکنیک های گچبری

برای اجرای گچبری روش های گوناگونی وجود دارد که اصطلاحاتی نیز برای آن ها در نظر گرفته شده است.که به اختصاردرباره آن ها توضیح داده می شود.

چدن سازی:در بخش های دور قلاب وچراغی که در سقف آویزان می شده است این کار انجام می شده وبه شکل های دایره،لوزی ویا بیضی ساخته می شده وبه صورت پله پله نقش روی آن گچبری می شده است.کنده سازی:ساخت ستون های نمای یک کار(برای این کار ابتدا دور تا دور ستون چوبی را با کنف می بستند آنگاه گچ سریش می کردند ودر پایان نیز روی کار را گچ می کردند.

لندنی سازی،در واقع نوعی رنگ آمیزی به صورت سایه روشن کاری می باشد.صورت سازی:کاری مانند تندیس سازی است وشامل نقوشی چون سرشیر ،اژدها وملائکه می باشد.به ملائکه سازی نیز مشهور است.

گچبری:درآوردن نقوش مختلف اززمینه کاربا تمام ظرافت های لازم می باشد. آندیلک بری:کاری که در پیش بخاری سازی بسیار مورد استفاده قرار می گرفته است وعبارت است از برش لبه های کار به صورت تاج مانن.برای این کار ابتدا قالب را به روی کارباشمشه ساخته وبعد به شیوه آندیلک بری وبرش لبه ها تاج کار از گچ خارج می شده است.

اجرای گچبری دارای تکنیک هایی نیز می باشد که عبارتند از:

سطوح گچی مسطح:این شیوه شامل آستر کاری ضخیم وروکاری نازک است واغلب به خاطر تمیز کاری وزیبایی در بناها انجام می شود.

شیروشکری:گچبری با فرورفتگی بسیار کم در حد 2تا 3میلی متر،نقوش هندسی برای این شیوه مناسب است(نقوش در حد خراش با ابزار جلوه پیدا می کندوبرجستگی آنها حدود 2 میلی متر است)گچبری در دوران معاصربا رونق گرفتن پیش بخاری سازی با گچ در خانه ها رونق گرفت.

گچبری برجسته:از شیوه شیر وشکری برجسته تر است با برجستگی در حد نیم الی یک سانتی متر،نقوش گل وبته در این شیوه استفاده می شود.

گچبری زبره:برجستگی آن از گچبری برجسته بیشترواز برهشته کمترمی باشد.

گچبری برهشته:گچبری بسیار برجسته به طوری که نقوش بیرون آمده وبرآمده است،دوره سلجوقی وایلخانی.(برای آن در حین کار مقداری گچ به بخش مورد نظر افزوده می شود وروی آن کار صورت می گیرد.)

گچبری توخالی:در این تکنیک خمیرگچ را روی کرباسی پهن می کنند،طرح را روی آن منتقل کرده وآن را برش می دهندسپس آن را برروی محل مورد نظر نصب می کنند.این تکنیک بسیار ظریف وشکننده است .احتمالا از اواخر دوره ی سلجوقی شروع شده است.

گچبری تخمه درآوری:در این تکنیک در محل موردنظر چند قشر گچ که هرکدام به رنگی هستندبرروی همدیگر می مالندوآن را می تراشند.(در نوع دیگری از این شیوه سطح گچ را متناسب با طرح خالی نموده سپس با گچ رنگی مختلف زمینه های کار را پر می نمایند.معرق گچی:این نوع گچبری پیش ساخته است وروش کار همانندکاشی معرق است با این تفاوت که طرح ها از تکه ای جداگانه تشکیل شده اند.این شیوه در دوره صفویه معمول بوده است.

اجرای گچبری:ابتدا برای انتقال طرح به روی کار از روش گرده کاری استفاده می شود،به این ترتیب که طرح کار به نسبت یک به یک راحی شده وپس از سوزن کاری طرح با یک تکه پارچه ی ظریف که داخل آن را گرده زغال ریخته اند،روی بخش های سوزن کاری شده کشیده می شود تا طرح برروی زمینه کار منتقل شود.برای ساخت زمینه گچی ابتدا از گچ زبره زیرسازی،بعد از گچ نرمه  برای بوم سازی وگچبری ودر پایان از گچ حریره برای کار در بخش پوسته ورویه گچبری استفاده می شود.برای تهیه رویه کار گچ حریره را به صورت کشته ودر ضمن کم مایه مورد استفاده قرار می دهند؛درحالیکه برای زیر سازی،علاوه برمواد رنگ زای معدنی از گچ پر مایه استفاده می شودتا زیر کار با روی کار دارای تفاوت رنگ باشد وهنگام گچبری،زمینه کاراز نقش به راحتی جدا شودوارتفاع برش در سراسر کار یکنواخت باشد.09195938137

گچبری دستی

اجرای گچبری دستی

09124854061   09195938137

گچبری

گچبری مدرن طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت
ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم.ادامه استفاده شما از کوکی ها در سایت رضایت شما را از کوکی ها نشان می دهد. سیاست کوکی من از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن