Super User

Super User

پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

تاثیر گچبری ساسانی بر آثار اسلامی

تاثیر گچبری ساسانی درآثار اسلامی

مسجد جامع نایین:مسجد جامع نایین به دلیل ویژگی های خاص معماری وتزیینات گچبری نفیس،از اهمیت خاصی برخوردار است.معروف ترین اثر دوران اولیه اسلامی که دارای قطعات بی نظیری از هنر گچبری می باشد،مسجد جامع نایین است که صرف نظر از پلان وفرم ومصالح در تزیینات آن از روش های ساسانی استفاده شده است.تزیینات گچبری مسجد جامع،شامل فضاهای محراب ،دیوار اراف محراب،طاق های سوار بر ستون های اراف گنبد،چهار ستون موازی به محراب وستون اطراف محراب است.در این مسجد مجموعا سه گروه موتیف به صورت هندسی ،گیاهی،وخط وکتیبه در لابه لای کار های هنری به چشم می خورد.جالب ترین قسمت مسجد محراب گچبری شده آن است که در قالب های مختلف برروی آن کار شده است.این محراب دارای سه طاق نماست و از تزیینات گچی فراوان برخوردار است که بیشتر دارای طرح های گیاهی از جمله پالمت،نقوش کاجی شکل وبرگ های کنگر است ودر داخل محراب کتیبه ایست مزین که با گل ها ودوایر تزیینی معمول دوره ساسانی آرایش شده است ونهایت ظرافت هنری درآن ها به چشم می خورد.علاوه بر طرح های مذکور،از ترکیبات گل لوتوس وخوشه های انگور وبرگ مو بهترین نمونه تزیین را می توان مشاهده کرد.در مجموع محراب مسجد جامع نایین نمونه ی کاملی از موتیف های گچبری متاثر ازرح های ساسانی در دوران اولیه اسلامی است.

مسجد جورجیر اصفهان:مسجد جورجیر اصفهان نام بنایی است که در قرن چهارم هجری به دستور صاحب بن عباد وزیر موید الدوله وفخرالدوله دیلمی کنار گذر بازار رنگرز ها در بازار قدیم اصفهان ساخته شده است.مسجد جامع جورجیر اصفهان در محل فعلی مسجد حکیم قرار داشته که در زمان صفویه به منظور ساخت مسجد حکیم کاملا تخریب شده واز بنای مسجد تنها سردر شمالی آن در ساختار مسجد برجای مانده است.سردر مسجد جورجیر بنایی است که دارای تزیینات منحصر به فرد گچبری وآجر کاری متاثر از هنر دوران ساسانی است .در تزیین سردر این مسجد از تکنیک های آجرکاری با نقوش هندسی وگچبری با نقوش هندسی،گیاهی وتلفیق دو تکنیک آجرکاری وگچبری استفاده شده است.

مسج جامع شاهپور آباد اصفهان:این مسجد در شمال شهر اصفهان واقع گردیده است وتاریخ این بنا را بین قرن دوم تا اواخر قرن سوم هجری می دانند.این بن محراب قدیمی داشته که کل نمای محراب گچ اندود با فرورفتگی صدفی بوده است.نمونه های دیگر شبیه به آن را می توان در مسجد قروه یافت.

مسجد جامع نطنز:مسجد جامع نطنز شکلی چهر ایوانی داردوشبستان آن با طرح هشت ضلعی ساخته شده است که یکی از قدیمی ترین طرح ها در معماری اسلامی است.در ایوان های چهار گانه مسجد کتیبه های متعدد وجود دارد.ایوان شمالی علاوه بر تزیینات فوق العاده دارای کتیبه ای به خط ثلث برزمینه ای آبی است که آیاتی از سوره جمعه وآیه 14 سوره هود را نشان می دهد.برکتیبه ی گچبری شده هلال داخل ایوان شمالی نیز آیه های 18 و19 سوره توبه دیده می شود.ایوان جنوبی نیز با گچبری ومقرنس کاری تزیین شده است.09195938137

تزیینات گچیری ساسانیان

تزیینات گچبری ساسانیان

یکی از هنر هایی که در دوران ساسانی بسیار مورد توجه قرار گرفت ودر دوران اسلامی نیز ادامه یافت هنر گچبری می باشد.که آثار زیادی از آن در قالب تزیینات معماری برجای مانده است.این هنر در میان هنر های مختلف قرون اولیه اسلامی،جایگاه ویژ ای دارد وبه عنوان الگو وپیش زمینه ای جهت شاهکار های گچبری دوره های بعد از خود به خصوص سلجوقیان محسوب می گردد.هنر گچبری در ایران از آغاز حیات خویش تا دوران اسلامی ،دگرگونی های عظیم را شامل گشته است.دوران اسلامی یکی از مهم ترین دوره های هنر ایران است که هنر گچبری در این دوره دستخوش پیشرفت های چشمگیری شده است.جامع ترین آثار باستانی به دست آمده که دال بر شکوفایی گچبری می باشد،تزیینات گچبری دوره ساسانی است .این زینت گچبری ازابداعات ساسانی ها نیست،سابقه ی آن از دوره ی پارتی ها وجود دارد که بعد ها یونانی ها ورومی هاآن را اقتباس کرده اند.در اوایل دوران ساسانی ،از گچبری محتاطانه تر استفاده می کرده اندوتازه بعد ها این هنر به حد اعلای خود رسیده است .در دوره ی ساسانی ،گچ کاری وگچبری،مقام مهمی در هنر تزیین داشته واز آن در جهت پوشش دیوارها استفاده می کردند وبه علاوه استوک های گچی ،زیبنده ی بناهای حکومتی بوده اند.

به طور کلی نقوش گچبری به چهار دسته تقسیم می شوند:الف:نقوش هندسی ب:نقوش گیاهی ج:نقوش حیوانی وانسانی د:نقش خط وکتیبه درآثار گچبری

الف:این نوع از نقوش معمولا از خطوط مستقیم وشکسته در حالات مختلف در کادر های گچبری شدهبه چشم می خورد وغالبا در حاشیه متن گچبری شده به کار آمده است در ترکیبات هندسی نقش صلیب شکسته دیده شده که اغلب به طور مجزا ومنفرد با ترکیباتی از گل های لوتوس ویا پالمت درآمیخته اند.

ب:درآثار باقی مانده گچبری دوره ساسانی مشاهده می شود که قسمت اعظم آن را نقوش گیاهی تشکیل داده است که در محدودیتی خاص زینت بخش این آثار قرار گرفته اند.به طور کلی نقوش گیهی در این دوره شامل شاخ وبرگ ها،نقش پالم،روزت وکنگر است که معروف ترین آن ها عبارتند از:نقوش نخل،تاک وپیچک،گل نیلوفر،نقش انگوروانار .این نقش های گیاهی از مهم ترین نقوشی هستند که در ابتدا به صورت ساده در آثار دوره ی هخامنشیان وبه ویژه تخت جمشید به کار گرفته شدند.

ج:تعداد زیادی ازآثار گچبری که در حال حاضر زینت بخش موزه ایران باستان وچندین موزه ی خارجی است،دارای موتیف های انسانی بوده است.طرح های حیوانیروی آثار گچبری عمدتا شتر ،گوزن،گراز،شیر،عقاب وپرندگان کوچکی هستند که بیشتر در تزیین فضاهای خالی به کار گرفته می شده اند.

د:ازآثار موجود در دوره ساسانی چنین بر می آید که شیوه به کارگیری خط برروی گچ از عهد اشکانیان شایع شده باشد،اما چون در این زمینه اثری در دست نیست،تصور می شود که ساسانیان رواج خط را با طرح اندازی برروی گچ متداول ساختند که همراه با موتیف های اولیه ه کار می برده شده استواین روش در دوران اسلامی نیز تداوم یافت.09195938137

گونه های گچبری در دوره ی اسلامی

گونه های گچبری در دوره ی اسلامی

تزیینات گچبری در آرایش معماری دوران اسلامی ایران به گونه های زیر قابل تقسیم است:

گچبری با برجستگی زیاد:این تزیینات از قدیمی ترین انواع رایج در دوران اسلامی محسوب می شوند.مالعات میدانی نشان می دهد که به غیر از دوران صفویه ،در اکثر دوره های اسلامی،حتی در عصر قاجار وپهلوی،اجرای تزیینات گچبری با برجستگی زیاد ،یکی از مرسوم ترین شیوه های آرایش معماری اعم از مذهبی وغیر مذهبی بوده است.به طور معمول اختلاف سطح این تزیینات با زمینه ،بیش از 3 سانتیمتر است ودر مواردی ممکن است به حدود 30 سانتیمتر نیز برسد.گچبری های محراب مسجد نایین،از قدیمی ترین نمونه های باقی مانده از این نوع تزیینات در آثار دوران اسلامی ایران است.تزیینات گچبری با برجستگی زیاد در بقاع ایلخانی نظیر پیر بکران ویا مساجد جامع اشتر جان ،ارومیه وورامین ،از دیگر نمونه های معروف این گونه ی تزیینی هستند.

تزیینات گچبری نیم برجسته:به طور معمول ،میزان برجستگی این نوع تزیینات از سطح زمینه را می توان بین نیم تا 5/2 سانتی متر در نظر گرفت.البته گاهی این میزان تا 3 سانتی متر نیز افزایش می یابد.بر خلاف شیوه قبل ،در این روش ،اجرای اندود به صورت موضعی ،کمتر معمول بوده واغلب اندود گچی با ضخامت مورد نظر،تمامی سطح کار را پوشانده وپس از تراز شدن وانتقال طرح بر سطح آن به برش وتراش اقدام می شده است.

گچبری قالبی:در تزیینات دوره اسلامی ایران،این شیوه به دو روش قالبی در جا وقالبی پیش ساخته به اجرا درآمده است که برای روش قالبی درجا،می توان دو شیوه مهری والصاقی را تعریف نمود.از نمونه های قالبی پیش ساخته می توان به آثار به دست آمده از نیشابور،بخشی از تزیینات بقعه ستی فاطمه یزد ونمونه های متعلق به عهد قاجار اشاره کرد.

کشته بری:شیوه ومراحل کار در این نوع تزیینات ،مشابه تزیینات گچبری نیم برجسته است،با این تفاوت که میزان برجستگی در کشته بری کمتر از نیم سانتیمتر است.اساس کار در این شیوه بر این است که پس از تسطیع نسبی آستر که خود از جنس گچ وبا دانه بندی درشت تر است.لایه نازکی از اندود گچی که به روش کشته عمل آوری شده است به عنوان لیه بستر اجرا شده ودر مراحل بعدی هنرمندان گچبر،به انتقال طرح،خط اندازی وتثبیت طرح ، برش حاشیه نقوش،وتراش بخش هایی از بستر اقدام نموده وسطح را برای اجرای تزیینات تکمیلی چون نقاشی وطلا کاری آماده ساخته اند.

کپ بری:این نوع تزیین روشی است که با تلفیق دو هنر آیینه کاری وگچبری به اجرا در آمده است .ویژگی یگانه این شیوه استفاده از قطعات آیینه کوژ است.

گچبری فتیله ای:مهم ترین ویژگی فنی در این شیوه نحوه عمل آوری خمیر گچ به گونه ای است که علاوه بر بهبود خواص شکل پذیری پلاستیک آن ،زمان گیرش گچ  را به تعویق انداخته وبدین ترتیب هنرمند ،مدت زمان کافی برای کار برروی تزیین را داشته است.

تزیینات گچبری روی آینه تخت:این تزیینات مانند شیوه کپ بری،از تلفیق دو هنر گچبری وآیینه کاری شکل گرفته ،با این تفاوت که آینه های مورد استفاده در کپ بری کوژ،ولی قطعات آیینه از نوع مسطح یا تخت است.روش معمول اجرای این تزیینات،انتقال طرح بر سطوح اجزای معماری ،چسباندن قطعات آیینه بر سطح وبر اساس طرح انتقال یافته ،اجرای اندود گچی به صورت یکپارچه ویا موضعی ،برش وتراش گچ ونمایان شدن نقش گچبری بر زمینه آیینه کاری بوده است.09195938137

رنگ هادر گچبری قلعه یزد گرد

رنگ های گچبری قلعه یزد گرد

رنگ قرمز:باتوجه به یافته های موجودبه نظرمی رسد که هنرمندان گچبر در قلعه یزدگرد از رنگ قرمز بیش از هر رنگ دیگری برای رنگ آمیزی آثار خویش بهره برده اند.به طوریکه  از مجموع 163 قطعه ی گچبری که تاکنون از این محوطه کشف شده است،رنگ قرمز برروی 46 قطعه گچبری مشاهده گردید.این رنگ ،گاه به تنهایی وگاه به همراه دیگر رنگ ها به گچبری ها زیبایی دوچندان بخشیده اند.

رنگ آبی:از مجموع 163 قطعه ی گچبری بررسی شده ،رنگ آبی به میزان چشمگیری برروی گچبری های این مجموعه به کاررفته وبه لحاظ میزان استفاده ،بعد از رنگ قرمز قرار دارد.این رنگ،همانند رنگ قرمز دارای طیف های کم رنگ وپررنگ است که در گچبری ها به مقدار زیادی از رنگ آبی پررنگ به تنهایی یا در ترکیب با دو یا چند رنگ دیگر استفاده کرده اند.رنگ دانه ی آبی مصری قدیمی ترین رنگ دانه ی دست ساز بشری است که از هزاره ی سوم برای رنگ آمیزی مورد استفاده قرار گرفته است.

رنگ صورتی:از مجموع 163 قطعه ی گچبری بررسی شده،رنگ صورتی در رنگ آمیزی 10 قطعه از گچبری های قلعه یزدگرد استفاده شده است.از مهم ترین قطعاتی که رنگ صورتی در آن ها به کار رفته ،گچبری هایی با موضوع نیکه،الهه ی پیروزی است که رنگ صورتی در لباس وی استفاده شده است.لازم به ذکر است که از این رنگ در دوره ی اشکانی در گچبری های قلعه ضحاک،گچبری های اوروک،نقاشی های دیواری خواجه و... استفاده شده است.

رنگ سبز:رنگ سبز از رنگ هایی است که در گچبری های قلعه یزدگرد به کاررفته است.در بین 163 قطعات ،17 قعه دارای این رنگ هستند.برخی قطعات همچون نیم ستونی که دارای صحنه ی شکار است،کاملا با رنگ سبز رنگ آمیزی شده است ودر برخی قطعات نیز رنگ سبز با رنگ های دیگر به کار رفته است.

رنگ زرد:رنگ زرد از دیگر رنگ های به کاررفته در قلعه یزدگرد است که از مجموع 163 قطعه در 22 قطعه مشاهده گردیده است.این رنگ در نقوش انسانی وعناصر معمارانه ودر کنار رنگ های دیگر از جمله رنگ قرمز،آبی وسبز به کار رفته است.

سایر رنگ ها:علاوه بررنگ هایی که به آن ها اشاره شد،برروی گچبری های قلعه ی یزدگرد رنگ های دیگری نیز به کاررفته است که عبارتند از:نارنجی،بنفش ،قهوه ای.نکته ی جالبی که بایستی به آن اشاره کرد این است که محوطه ی یزدگرد تنها محوطه ای از روزگار اشکانی است که رنگ بنفش برروی گچبری های آن گزارش شده است.09195938137

گچبری های قلعه یزدگرد

 گچبری های قلعه یزدگرد

مجموعه ی تاریخی قلعه ی یزدگرد در استان کرمانشاه،شهرستان دالاهو قرار دارد که طی کاوش های زیاد تعداد قابل توجهی از قطعات گچبری در بخش گچ گنبد شرقی ،هشتره ودر میان نخاله ی انباشته شده در یکی از ایوان های بخش گچ گنبد غربی به دست آمد.در زمان کاوش مقداری از گچبری ها هنوز برروی دیوار ودر جای خود قرار داشتند ،اما قطعات زیادی نیز در میان آوار بخش های یاد شده به دست آمدند.گزارشات نشان می دهد که از سال 1975 تا 1979 سیصد وهشتاد قطعه گچبری مرمت گردید.تعدادی از این گچبری ها در انبار بخش تاریخی موزه ملی نگهداری می شودواز سرنوشت سایر قطعات اطلاعاتی در دست نیست.نقوش گچبری های قلعه یزدگرد به لحاظ تنوع وفراوانی نقوش،به کار گیری رنگ های زیبا ومتنوع وکثرت گچبری به کاررفنه در بنا ،نسبت به محوطه های هم زمان خویش ،همچون:اوروک،سلوکیه،کوه خواجه وآشور از تنوع وغنای بیشتری برخوردار است.به علاوه تعداد گچبری ها نیزنسبت به همتا های خویش بهتر است که نشان می دهد،در این مجموعه از گچبری برای تزیین بخش زیادی از بناها بهره گرفته اند،به طوری که از این گچبری ها برای تزیین دیوار ها ،ستون های توکار،سرستون ها،طاقچه ها وقرنیز بنا ها استفاده کرده اند.به طور کلی ،گچبری های قلعه یزد گرد را میتوان از نظر مضامین ونوع تزیینات به 6 گروه اصلی تقسیم کرد که عبارتند از:1- تزیینات با محوریت انسان 2- تزیینات با محوریت حیوان 3- تزیینات با محوریت گیاه 4- تزیینات با محوریت نقوش هندسی 5- تزیینات با محوریت نقوش معماری 6- تزیینات با محور عناصر ترکیبی .در قلعه یزدگرد ،به کار گیری رنگ در گچبری در مقایسه بامحوطه های هم زمان گسترده تر وچشمگیر تراست.ازمجموع 163 قطعه گچبری مورد مطالعه از این محوطه،برروی 69 قطعه آثار رنگ مشاهده شده است.امروزه نشانی از رنگ برروی برخی قطعات دیده نمی شود در صورتی که در سال 1980 میلادی رنگ های به کار رفته درگچبری های این مجموعه عبارتند از:قرمز،آبی،زرد،سبز،صورتی،بنفش،نارنجی وقهوه ای.در قلعه ی یزدگرد برای بهتر نشان دادن نقوش وطرح ها ،زمینه ی گچبری را با رنگی روشن ونقوش را با رنگی پررنگ تر از زمینه ،رنگ کرده اند.در برخی موارد نقوش به صورت یک دست وبه صورت تک رنگ ،با رنگی خاص رنگ آمیزی شده است که ستون تو کار با صحنه ی شکار ،سرستون زن با دو دلفین در دست وگریفون ها از آن جمله اند.برخی قطعات نیز چند رنگ یا پلی کروم هستند وبا دو یا بیش از دو رنگ ،رنگ آمیزی شده اند.در مجموع می توان گفت که در قلعه یزد گرد هنرمند ،در رنگ آمیزی از رنگ های زنده وروشن استفاده کرده که علاوه بر برجسته نمایی بیشتر نقوش،با ایجاد تضاد در رنگ وزمینه ی اثر ،به محل گچبری شده شکوه وزیبایی دوچندانی بخشیده است.استفاده از رنگ آمیزی در توجه بیننده به تزیینات بنا،کاهش وجذب نور زیاد موجود در محیط داخلی بنا،ایجاد سایه روشن های مختلف در انواع نقوش ودر نهایت برجسته نمایی بیشتر نقش مایه های اصلی ،نسبت به دیگر نقوش موثر بوده است.در مورد گچبری های قلعه یزدگرد ،دقیقا نمی توان گفت که رنگ آمیزی صرفا منحصر به نقش یا صحنه های خاصی بوده است ؛زیرا در تمام نقوش آن از رنگ های مختلفی در رنگ آمیزی زمینه ی سفید رنگ گچبری استفاده شده است.09195938137

روند تکامل تزیینات گچبری

روند تکامل تزیینات گچبری

ازدوره اشکانیان گچبری های کنده کاری شده ورنگارنگ از عوامل مهم تزیینات معماری ایرلن بوده است.در دوران اشکانی گسترش گچبری در فنون تزیینی چشم گیر وآذین های گچبری نمایانگر تسلط کامل در اجرای سریع وارزان شیوه آرایه پردازی بود.از جمله منابع باستان شناسی که انواع نمونه های گچبری تزیینی را برسطح دیوار وسقف به نمایش گذاشته نقش برجسته های ملات گچی قلعه یزد گرد است.این نقش مایه ها شامل آدمیان وجانوران واقعی یا تخیلی در ترکیب با اشکال هندسی یا گل وگیاه انتزاعی است.در دوره ساسانیان برخلاف دوره اشکانی وبعد ها در دوره اسلامی ،قاب های ملات گچی عموما قالب گیری می شد واین قاب هارا مانند کاشی بر سطح دیوار ها کنار هم نصب می کردند تا حاشیه تزیینی ایجاد کنند.مجموعه نقوش معمول در هنر ساسانی شامل نگاره های تصویری وتزیینی_تواما -–است.اگرچه طرح های گیاهی اختصاصا شاخص گچبری های ساسانی است .علاوه بر این طرح ها ،زیباترین نقوش تزیینی وگیاهی دوره ساسانی بر روی صخره طاق بستان کنده کاری شده والهام بخش هنرمندان دوره اسلامی در هنر های مختلف از جمله گچبری بوده است.از نمونه های قدیمی ارزشمند آثار گچبری دوره اسلامی می توان به گچبری های مسجد جامع فرومد مربوط به قرن سوم هجری اشاره کرد.همچنین محراب مسجد عتیق شیراز ومحراب مسجد جامع نایین که از بعضی جهات شباهت زیادی باهم دارند.محراب ویران مسجد عتیق شیراز مشخص می کند که «کاربرد گچبری های برجسته با اجرای زیبا ودقیق از نخستین سده های اسلامی برای آراستن تمامی سطوح در مسجد بوده است ونه فقط محراب».در قرن پنجم وششم هجری گچبری های پیچیده وگسترده در تزیین محراب ها اجرا شد .در اواسط قرن ششم هجری پیشرفت تازه ای در شیوه گچبری ونقش اندازی بر روی محراب ها پدید آمد، بدین ترتیب که در این دوره نقوش به صورت لایه به لایه بر روی هم گچبری می شد.ازنمونه های عالی این شیوه می توان از بقعه پیر حمزه سبز پوش ابر کوه،محراب مسجد جامع اردستان ،مسجد جامع زواره ومحراب مسجد نیریز نام برد.در سده هفتم هجری پس از حمله مغول محراب های عالی با گچبری های بسیار ظریف ساخته شد.این نمونه ها به طور کلی دارای تناسب دقیق تر وبرجستگی کمترند.مشهور ترین آن ها که از محراب های سلجوقی ساختار معماری بیشتری دارد محراب اولجایتو در مسجد جامع اصفهان است.قاب ها،حاشیه ها وکتیبه محراب های دوران ایلخانی با رعایت تناسبات دقیق تر ریاضی واصول هندسه به ساختاری مستحکم رسیدند که به زیبایی وظرافت هرچه بیشتر آن ها انجامید.علاوه برنمونه های فوق می توان به گچبری های محراب مسجد کرمانی در تربت جام ومحراب مسجد بایزید بسطامی اشاره کرد.در دوران صفویه به دستور پادشاهان کاخ هایی ساخته شد که بیشتر آن ها در دوران شاه عباس اول در قزوین واصفهان ساخته وبا گچبری به شیوه جدید تزیین شده اند.این روند در دوره قاجار تداوم یافت وبه علت مسافرت متعدد پادشاهان قاجار به اروپا،شیوه های هنری اروپایی در ایران مورد توجه قرار گرفت .بنابراین برخی ازشیوه های تزیینی سنتی کنار گذاشته شد ودر کاخ ها به ویژه در تزیینات سرستون ها وسقف ،شیوه کار گچبری تحت تاثیر هنر اروپایی قرار گرفت.09195938137

گچبری مدرن طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت
ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم.ادامه استفاده شما از کوکی ها در سایت رضایت شما را از کوکی ها نشان می دهد. سیاست کوکی من از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن