Super User

Super User

پست الکترونیکی: این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید

گچبری محراب های آثارتاریخی

گچبری محراب های آثارتاریخی

محراب مسجد جامع ارومیه:یکی از قدیمی ترین ،پرکارترین وبزرگترین محراب های گچبری عصرمغول است که از حیث تزیینات وتکنیک های به کاررفته ،از جمله شاهکار های اواخر قرن هفتم هجری محسوب می شود که وجود کتیبه ی تاریخی در بردارنده ی نام سازنده وتاریخ ساخت محراب است.

محراب بقعه ی پیر بکران اصفهان :در ضلع جنوبی صحن مسقف طبقه اول بقعه پیربکران،محراب با شکوهی قرار دارد که از حیث عظمت وشکوه،نمونه ی بارزی از محراب های گچبری دوره ی ایلخانی به شمار می رود .کتیبه های گچبری موجود در صحن مجموعه دو تاریخ 703 و712 ه.ق را در بردارد ،لذا احتمالا،محراب گچبری نیز در سال های اولیه قرن هشتم هجری ساخته شده است.این محراب با نقوش گیاهی پرکار و کتیبه هایی به خط کوفی وقلم ثلث آراسته شده است.

محراب امام زاده ربیعه خاتون:این محراب یکی از نمونه های معتبر وشاخص محراب های گچبری دوره ی ایلخانی،به شمار می آید.تزیینات محراب شامل کتیبه های کوفی وثلث است که در کنار نقوش گیاهی اسلیمی،زیبایی خاصی به این محراب بخشیده است.

محراب مسجد هفتشویه اصفهان:این محراب زیبا ونفیس به دلیل مشلبهت خود با گچبری های قرون هشتم هجری به دوره ی ایلخانی منسوب شده است ودارای نقوش متنوع گیاهی،هندسی وکتیبه هایی به خط کوفی واقلام ثلث ونسخ است.

مسجد بایزید بسطامی:محراب بایزید در مجموعه ی تاریخی بایزید بسطامی ودربخش مردانه ی مسجدی به همین نام وجود دارد.این محراب یکی از نمونه محراب های گچبری شاخص این دوره محسوب می شود که بر حاشیه ی طاقنمای فوقانی محراب نام معمار آن ذکر شده است وبه دلیل کتیبه ی گچبری تاریخ دار در بخش فوقانی محراب به قرن هفتم هجری منسوب است.

محراب مسجد جامع بسطام:این محراب گچبری نفیس،بر دیوار ایوان مرکزی،در ضلع جنوبی صحن مسجد جامع بسطام واقع شده است وبنا بر تزیینات گچبری تاریخ دار این ایوان ،که نام بانی مسجد وتاریخ 706 ه.ق را در بردارد به نظر می رسد محراب نیز در این تاریخ احداث شده باشد.نمونه ی مذکور از حیث تنوع طرح ها ونقوش بسیار ظریف وپرکار است ومشابهت هایی را از لحاظ انواع نقوش گیاهی با محراب مسجد بایزید بسطامی دارد.استفاده از نقوش گیاهی در سر ستون ها،فضای داخلی طاقنما با اسلیمی های پرپیچ خم وبند های ظریف وتلفیق با کتیبه های کوفی ،ثلث و...،از ویژگی های شاخص محراب مورد نظر،به شمار می آید.

محراب مسجد جامع ابرکوه:این محراب گچبری که متاسفانه در بخش های فوقانی خود دچار آسیب هایی گردیده است؛در دیوار جنوبی ایوان مسجد جامع ابرکوه واقع شده ودارای تاریخ ساخت است.وجود طرح ها ونقوش متنوع وپرکار گیاهی ؛آیات وعبارات مذهبی به خط کوفیواقلام نسخ وثلث ،از اهمیت وشکوه این محراب گچبری نفیس،حکایت می کند.09195938137

 

گچبری محراب

گچبری محراب

در دوره ایلخانی محراب های گچبری منحصر به فردی تولید شد که علاوه بر تکامل بخشیدن به به محراب های گچی دوره ی قبل ،از نظر طرح ونقش وحتی تکنیک های اجرایی،نوآوری هایی را نیز به همراه داشت ونقطه ی پایانی در زمینه ی تولید وساخت محراب های گچی بود.به نحوی که پس از دوره ی مذکور،افول تدریجی تزیینات گچی بالاخص در ساخت محراب های باکیفیت وپرتجمل به چشم می خورد ومحراب های کاشی جایگزین آنها می گردد.با توجه به بناهای متعدد مذهبی که از دوران اسلامی به یادگار مانده نقش محراب به عنوان شاخص تعیین قبله،جایگاه امام جماعت وعاملی در راستای وحدت واتحاد مسلمانان غیر قابل انکار است وبه واسطه ی این اهمیت ،بستری برای ظهور بهترین وعالی ترین هنرها به ویژه هنر گچبری فراهم شد.ساخت محراب ها در ایران که از قرون اولیه ی هجری غالبا با گچ به شکلی ساده وابتدایی ،با تزیینات محدود ومتکی برآرایه های دوره ی ساسانی،به شکلی واقع گرایانه ونزدیک به طبیعت بوددر قرون میانه علاوه بر تداوم برخی از سنت های تزیین ،جای خود را به نقوش گیاهی انتزاعی پرکار وپیچیده داد.به نحوی که نقوش هندسی وکتیبه های کوفی نیز ،سهم عمده ای را در تزیینات به خود اختصاص داده بود.با توجه به جنبه ی تقدس عنصر محراب در معماری اسلامی ومنع شمایل نگاری وتصویر سازی در اسلام انواع آرایه های به کاررفته در محراب ها را می توان به گروه هایی تقسیم نمود:هندسیس،گیاهی،نمادین،خط وکتیبه .این در حالی است که محراب های گچبری نیز از نقوش مذکور بی بهره نبوده است ونقوش هندسی معمولا زینت بخش محراب ها در دوره ی اسلامی بوده است.از جمله اولین نمونه محراب های گچبری که نقوش هندسی در آن ها به کاررفته محراب گچبری مسجد جامع نایین متعلق به نیه ی دوم قرن چهارم هجری است.09195938137

تکنیک های گچبری در قرون گذشته

تکنیک های گچبری در قرون گذشته

تکنیک گچبری مشبک:نوعی گچبری که در دولایه جداگانه اجرا می شد،چنان که بین دو لایه گچ فاصله وجود دارد.لایه رویی آن حالت توری مانندوشبکه ای دارد وطرح زیرین قالب رویت است.این تکنیک را به عنوان زیر گروهی از گروه بزرگتر تزیینات گچبری مجوف می دانند.در این شیوه غالبا لایه زیرین گچبری ساده تر وبی پیرایه تر از لایه رویی اجرا می شد.از نمونه های آن محراب مسجد جامع ارومیه ومحراب مقبره پیر بکران را می توان نام برد.بخش های کوچکی از محراب بنای پیر حمزه سبز پوش نیزبا این تکنیک اجرا شده است که البته امروزه پوسته رویی آن از بین رفته ورنگ قرمز سطح زیرین آشکار شده است.این شیوه به شکل نیم گوی های توخالی به رنگ قرمز در محراب مسجد هفت شویه به کار رفته است که پوسته رویی آن ها نیز از بین رفته است.برخی از مشبک ها مانند قاب های مشبک مسجد کرمانی مجموعه شیخ جام ومحراب مسجد نیریز فقط از یک لایه به صورت مشبک ایجاد شده اند.

تزیینات رنگی روی گچ:در دوران ایلخانی وآل مظفر رنگ همراه اکثر تکنیک های گچبری استفاده شده است..رنگ آمیزی گچ علاوه بر گچبری های برجسته در طرح های دوبعدی اجرا شده روی سطح صاف گچ نیز به کاررفته است.این تکنیک در دوره ایلخانی موضوع تازه ای نیست،بلکه پیش ازآن نیز کتیبه های خطی رنگی مشاهده می شود که به رنگ آبی روشن یا لاجوردی بر زمینه سفید گچ نوشته شده اند.ولی تکامل حقیقی تزیین رنگی به طور کلی در دوره ایلخانیان صورت گرفته است.از دوره ایلخانی تا تیموری این شیوه بسیار ظریف وپرکار به کار رفته است،به صورتی که تماشای آن بیننده را یاد طرح های کتب مصور مذهب می اندازد.

تلفیق گچ وکاشی:به کار گیری کاشی در نمای بیرونی از دوره سلجوقی آغاز شد ودر دوران بعد کاربرد فراوان یافت،به طوری که رقیب گچبری شد.گنبد سلطانیه از نمونه های شاخص ابنیه ایلخانی است که با کاشی هایی به رنگ آبی روشن،آبی تیره،سفید وسیاه تزیین شده است.این شیوه تزیینی معمولا از تلفیق کاشی های قالبی وبعضا پیش بر در ترکیب با گچبری اجرا شده است که با توجه به نوظهور بودن تکنیک کاشی کاری ومنحصربه فرد بودن هردو تکنیک گچبری وکاشی کاری ترکیب این دو کاربرد فراوانی نداشته است.نمونه های این ترکیب را می توان در مقبره پیربکران ومسجدجامع اشترجان مشاهده کرد.09195938137

اجرای گچبری سنتی

اجرای گچبری سنتی

در گذشته اجرای گچبری به دوصورت «قالبی» و«درجا» معمول بوده است.

گچبری قالبی:در این روش طرح دلخواه براساس مکان نصب وابعاد مورد نظر ،با قالب گچی در کارگاه تهیه می شد وسپس بااستفاده از گچ،چسب ومیخ های چوبی در محل مورد نظر نصب می شد.پس از به اتمام رسیدن مرحله نصب،روی میخ ها را با گچ می پوشاندند وگچبری های ظریفی روی آن اجرا می کردند.به این گونه گچبری روی میخ «نرگسی» می گفتند.سرعت بالای انجام کار وقیمت ارزان آن سبب استفاده بیشتر از آن نسبت به شیوه درجا شده است.لازم به ذکر است که گچبری قالبی از نظر ارزش هنری نمی تواند با گچبری در جا برابری کند.البته نوعی از این گچبری که باعنوان گچبری پته شناخته می شودارزش ویژه ای دارد.

گچبری درجا:برای اجرای این نوع گچبری سطح زیرین کار باید صاف ویکدست،اما در اصطلاح بایدبه صورت زبره باشد تا اتصال خوبی با زمینه گچبری پیدا کند.برروی سطح زبر،برحسب ضخامتی که قرار بود گچبری داشته باشد،اندود گچ آماده کشیده می شد.این اندود کاملا صاف ودر تمام قسمت ها دارای ضخامت یکسانی بود.قبل از اجرای مراحل ذکر شده،طرح مورد نظر را روی کاغذ پیاده کرده وسراسر خطوط را با سوزن سوراخ می کردند وبا پارچه نازکی که داخل آن خاکه زغال ریخته وگره زده بودند،روی سوراخ ها به آرامی می کوبیدند تا خاکه زغال از سوراخ ها رد شده ورح مورد نظر،روی سطح اندودپیاده شود.پس از جمع کردن کاغذ طرح آماده بود.به این شیوه در اصطلاح بنایی«گرته زنی» می گویند.در مرحله پایانی از ابزار های خاص گچ بری برای کندن نقش مورد نظر استفاده می کردند.برای از بین بردن چین های به وجود آمده با پنبه کاملا نرم وخیس شده به آرامی روی گچ بری می کشیدند تا کار صاف شود.به این بخش کار «پنبه آب زنی» گفته می شد.چنانچه در حین اجرا خلل وفرجی برروی سطح گچبری پدید می آمد با گچ کشته سوراخ هارا پرکرده وپس از اطمینان از پر شدن همه حفره ها،عمل پنبه آب زنی را روی سطح سوراخ ها اجرا می کردند.09195938137

گچبری خانه شفیع پوریزد

گچبری خانه شفیع پوریزد

تزیینات خانه شفیع پور یزد در دسته هنرهای وابسته به بقه اشراف قرار می گیرد.عمده تزیینات این بنا شامل گچبریآینه کاری،آرایه های چوبی ونقاشی است.نقوش هندسی در قالب قطار مقرنس ها در اتاق های مهمان ،نقوش اسلیمی وحیوانی به کار رفته در جداره های اتاق صلیبی شکل مهمان از آرایه های گچبری این خانه است.درخانه شفیع پور یزد نقوشی به کاررفته که به اختصار به توضیح آنها می پردازیم:

نقوش گیاهی:بعد از اسلام هنر گچبری نقش هایش را از گیاهان گرفت .عده ای علت آن را در مذمومیت بت سازی نزد دین اسلام می دانند.در نتیجه هنرمندان این دوره به سمت نقوش گیاهی که تصویری از مفاهیم ذهنی اند،گرایش پیدا کردند.این دسته از نقوش شامل طرح های اسلیمی وختایی هستند.به طور معمول در ترکیب نقوش گیاهی،اسکلت بندی اصلی کاررا نقوش اسلیمی تشکیل می دهد که از لحاظ بصری استوار تر،قوی تر وضخیم ترند وگل وبرگ های ختایی در لابه لای نقش های اسلیمی قرار می گیرند.نقوش اسلیمی خیلی ساده گچبری شده اند،در حالی که در مقابل،نقوش گیاهی گرایش بیشتری به طبیعت دارد.نقوش گیاهی در خانه شفیع پور به وفور مشاهده می شوند،که گاه در ترکیب با نقوش حیوانی به صورت طرح گل ومرغ گچبری شده اند.

نقوش حیوانی:نقش مایه نقش حیوانات به صورت مستقل ومجزا وعنصری که به کل ترکیب بندی هنری حاکم باشد فقط در هنر گچبری ایران رخ داد.در این خانه نقوش حیوانی به صورت مستقل دیده می شودودر سایر مواردبیشتر به صورت ترکیبی با نقوش گیاهی وانسانی به کاررفته است.

نقوش انسانی:تصاویر انسانی از جمله نقوشی است که از دیربازدر ایران،جهت به تصویر درآوردن با محدودیت هایی چون شباهت سازی ،شخصیت پردازی،زاویه دید وجنسیت روبه رو بوده است.در این بنا کاربرد پیکره های انسانی دزر منظره هایی که زندگی روزمره را به تصویر کشیده اند،بارز است.از این نقوش در گچبری های درون تاقچه های اتاق خواب مهمان ودر اتاق صلیبی شکل مهمان استفاده شده است.09195938137

تزیینات گچبری پیش ساخته در گذشته

تزیینات گچبری پیش ساخته در گذشته

در زمان های گذشته تزیینات گچبری پیش ساخته به دوصورت کلی اجرا می شد،بدین ترتیب که یک نوع آن به صورت قالبی به تعداد زیاد اجرا می شد وسپس در محل توسط میخ های چوبی وفلزی یا ماده چسباننده بر طبق محل اتصال وسنگینی قطعه استفاده می شد.این تکنیک در برخی گچبری های برجسته بلند نیز استفاده شده است.نوع دیگر از تزیینات پیش ساخته بر بوم پارچه ای (پته)است که پیش از دوره ایلخانی دیده نشده است.نحوه اجرای این شیوه به این صورت است که ابتدا از طرح مورد نظر قالب تهیه شده وسپس درون قالب را با روغن وچسب های حیوانی یا گیاهی چرب کرده وگچ را درون قالب ریخته تا هنگام جدا کردن از فالب به آسانی از آن جدا شود.پس از جدا کردن ،نقش مورد نظر را رنگ آمیزی کرده وپس از آماده سازی قطعات به روی پارچه آن را با میخ های فلزی در محل مورد نظر نصب می کردند.تزیینات گچبری بزرگ اجرا شده در گنبد سلطانیه از نمونه ی این تزیین به تعداد چهارده عدد دور تادور زیر آهیانه گنبد هستند که همگی یکسان وشبیه به هم با طرح های اسلیمی وختایی است.این نقش در فارسی به طرح اشکی وترنجی معروف است.این نقوش روی پارچه کرباس چسبانده شده که قابل مقایسه با تزیینات گچبری بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی است.نمونه دیگری از این تزیین در گنبد سلطانیه روی مقرنس زیر طاق به رنگ سفید وجود دارد.این تزیینات روی تزیینات ترکیبی آجر وکاشی متعلق به دوره اول اجرا شده است.دلیل به کار گیری این تکنیک را نه ناتوانایی اجرای مستقیم گچبری در زیر گنبد بلکه سرعت انجام این کار می دانند.نمونه های موجود این شیوه را علاوه برگنبد سلطانیه در بقعه شمس الدین یزد نیز ذکر کرده اند.برخی تکنیک تزیینی وصله ای گچ را که به شکل شمسه روی دیوار های درونی ورودی بقعه شمس الدین وجود دارد به اشتباه به این تکنیک نسبت داده اند،اما به نظر می رسد که تکنیک وصله ای گچ به علت سرعت بیشتر آن جایگزین تکنیک پته در تزیینات آل مظفر شده است.روی برخی تزیینات گچبری پیش ساخته لایه ای با جلای فلزی طلا ویا شبه طلا پوشانده شده است.نکته جالب وجود تزیینات برجسته گچی به شکل لوتوس در در حاشیه نقوش تزیینی گنبد سلطانیه است که با ورق طلا پوشانده شده استاما تزیینات لوتوس بقعه رکن الدین به صورت گل میخ است.تزیینات گچبری ابنیه متعلق به دوران آل مظفر یزد مانند بقعه رکن الدین به صورت چند لایه اجرا شده اندودر نهایت تزیینات با ورقه قلع چپوشانده سشده وروی آن با لایه ای از شلاک زرد رنگ سعی برایجاد رنگ طلایی کرده اند.از این شیوه به عنوان لایه چینی قالبی یاد می کنند.به طور کلی میتوان گفت که تزیینات گچبری ابنیه منطقه یزد از لحاظ تکنیک وطرح تداوم یافته وبه تزیینات عصر ایلخانی خصوصا گنبد سلطانیه بوده اند، وهمچنین متاثر از نسخ خطی همدوره،به شکلی که حتی در برخی نقاط لابه لای کتیبه ها شبیه به تذهیب نسخ خطی با این شیوه طلا کار کرده اند.09195938137

 

گچبری مدرن طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت
ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم.ادامه استفاده شما از کوکی ها در سایت رضایت شما را از کوکی ها نشان می دهد. سیاست کوکی من از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن