مقالات گچبری

مقالات گچبری (45)

چهارشنبه, 02 مرداد 1398 ساعت 12:21

تاثیر گچبری ساسانی بر آثار اسلامی

نوشته شده توسط

تاثیر گچبری ساسانی درآثار اسلامی

مسجد جامع نایین:مسجد جامع نایین به دلیل ویژگی های خاص معماری وتزیینات گچبری نفیس،از اهمیت خاصی برخوردار است.معروف ترین اثر دوران اولیه اسلامی که دارای قطعات بی نظیری از هنر گچبری می باشد،مسجد جامع نایین است که صرف نظر از پلان وفرم ومصالح در تزیینات آن از روش های ساسانی استفاده شده است.تزیینات گچبری مسجد جامع،شامل فضاهای محراب ،دیوار اراف محراب،طاق های سوار بر ستون های اراف گنبد،چهار ستون موازی به محراب وستون اطراف محراب است.در این مسجد مجموعا سه گروه موتیف به صورت هندسی ،گیاهی،وخط وکتیبه در لابه لای کار های هنری به چشم می خورد.جالب ترین قسمت مسجد محراب گچبری شده آن است که در قالب های مختلف برروی آن کار شده است.این محراب دارای سه طاق نماست و از تزیینات گچی فراوان برخوردار است که بیشتر دارای طرح های گیاهی از جمله پالمت،نقوش کاجی شکل وبرگ های کنگر است ودر داخل محراب کتیبه ایست مزین که با گل ها ودوایر تزیینی معمول دوره ساسانی آرایش شده است ونهایت ظرافت هنری درآن ها به چشم می خورد.علاوه بر طرح های مذکور،از ترکیبات گل لوتوس وخوشه های انگور وبرگ مو بهترین نمونه تزیین را می توان مشاهده کرد.در مجموع محراب مسجد جامع نایین نمونه ی کاملی از موتیف های گچبری متاثر ازرح های ساسانی در دوران اولیه اسلامی است.

مسجد جورجیر اصفهان:مسجد جورجیر اصفهان نام بنایی است که در قرن چهارم هجری به دستور صاحب بن عباد وزیر موید الدوله وفخرالدوله دیلمی کنار گذر بازار رنگرز ها در بازار قدیم اصفهان ساخته شده است.مسجد جامع جورجیر اصفهان در محل فعلی مسجد حکیم قرار داشته که در زمان صفویه به منظور ساخت مسجد حکیم کاملا تخریب شده واز بنای مسجد تنها سردر شمالی آن در ساختار مسجد برجای مانده است.سردر مسجد جورجیر بنایی است که دارای تزیینات منحصر به فرد گچبری وآجر کاری متاثر از هنر دوران ساسانی است .در تزیین سردر این مسجد از تکنیک های آجرکاری با نقوش هندسی وگچبری با نقوش هندسی،گیاهی وتلفیق دو تکنیک آجرکاری وگچبری استفاده شده است.

مسج جامع شاهپور آباد اصفهان:این مسجد در شمال شهر اصفهان واقع گردیده است وتاریخ این بنا را بین قرن دوم تا اواخر قرن سوم هجری می دانند.این بن محراب قدیمی داشته که کل نمای محراب گچ اندود با فرورفتگی صدفی بوده است.نمونه های دیگر شبیه به آن را می توان در مسجد قروه یافت.

مسجد جامع نطنز:مسجد جامع نطنز شکلی چهر ایوانی داردوشبستان آن با طرح هشت ضلعی ساخته شده است که یکی از قدیمی ترین طرح ها در معماری اسلامی است.در ایوان های چهار گانه مسجد کتیبه های متعدد وجود دارد.ایوان شمالی علاوه بر تزیینات فوق العاده دارای کتیبه ای به خط ثلث برزمینه ای آبی است که آیاتی از سوره جمعه وآیه 14 سوره هود را نشان می دهد.برکتیبه ی گچبری شده هلال داخل ایوان شمالی نیز آیه های 18 و19 سوره توبه دیده می شود.ایوان جنوبی نیز با گچبری ومقرنس کاری تزیین شده است.09195938137

سه شنبه, 01 مرداد 1398 ساعت 12:22

تزیینات گچیری ساسانیان

نوشته شده توسط

تزیینات گچبری ساسانیان

یکی از هنر هایی که در دوران ساسانی بسیار مورد توجه قرار گرفت ودر دوران اسلامی نیز ادامه یافت هنر گچبری می باشد.که آثار زیادی از آن در قالب تزیینات معماری برجای مانده است.این هنر در میان هنر های مختلف قرون اولیه اسلامی،جایگاه ویژ ای دارد وبه عنوان الگو وپیش زمینه ای جهت شاهکار های گچبری دوره های بعد از خود به خصوص سلجوقیان محسوب می گردد.هنر گچبری در ایران از آغاز حیات خویش تا دوران اسلامی ،دگرگونی های عظیم را شامل گشته است.دوران اسلامی یکی از مهم ترین دوره های هنر ایران است که هنر گچبری در این دوره دستخوش پیشرفت های چشمگیری شده است.جامع ترین آثار باستانی به دست آمده که دال بر شکوفایی گچبری می باشد،تزیینات گچبری دوره ساسانی است .این زینت گچبری ازابداعات ساسانی ها نیست،سابقه ی آن از دوره ی پارتی ها وجود دارد که بعد ها یونانی ها ورومی هاآن را اقتباس کرده اند.در اوایل دوران ساسانی ،از گچبری محتاطانه تر استفاده می کرده اندوتازه بعد ها این هنر به حد اعلای خود رسیده است .در دوره ی ساسانی ،گچ کاری وگچبری،مقام مهمی در هنر تزیین داشته واز آن در جهت پوشش دیوارها استفاده می کردند وبه علاوه استوک های گچی ،زیبنده ی بناهای حکومتی بوده اند.

به طور کلی نقوش گچبری به چهار دسته تقسیم می شوند:الف:نقوش هندسی ب:نقوش گیاهی ج:نقوش حیوانی وانسانی د:نقش خط وکتیبه درآثار گچبری

الف:این نوع از نقوش معمولا از خطوط مستقیم وشکسته در حالات مختلف در کادر های گچبری شدهبه چشم می خورد وغالبا در حاشیه متن گچبری شده به کار آمده است در ترکیبات هندسی نقش صلیب شکسته دیده شده که اغلب به طور مجزا ومنفرد با ترکیباتی از گل های لوتوس ویا پالمت درآمیخته اند.

ب:درآثار باقی مانده گچبری دوره ساسانی مشاهده می شود که قسمت اعظم آن را نقوش گیاهی تشکیل داده است که در محدودیتی خاص زینت بخش این آثار قرار گرفته اند.به طور کلی نقوش گیهی در این دوره شامل شاخ وبرگ ها،نقش پالم،روزت وکنگر است که معروف ترین آن ها عبارتند از:نقوش نخل،تاک وپیچک،گل نیلوفر،نقش انگوروانار .این نقش های گیاهی از مهم ترین نقوشی هستند که در ابتدا به صورت ساده در آثار دوره ی هخامنشیان وبه ویژه تخت جمشید به کار گرفته شدند.

ج:تعداد زیادی ازآثار گچبری که در حال حاضر زینت بخش موزه ایران باستان وچندین موزه ی خارجی است،دارای موتیف های انسانی بوده است.طرح های حیوانیروی آثار گچبری عمدتا شتر ،گوزن،گراز،شیر،عقاب وپرندگان کوچکی هستند که بیشتر در تزیین فضاهای خالی به کار گرفته می شده اند.

د:ازآثار موجود در دوره ساسانی چنین بر می آید که شیوه به کارگیری خط برروی گچ از عهد اشکانیان شایع شده باشد،اما چون در این زمینه اثری در دست نیست،تصور می شود که ساسانیان رواج خط را با طرح اندازی برروی گچ متداول ساختند که همراه با موتیف های اولیه ه کار می برده شده استواین روش در دوران اسلامی نیز تداوم یافت.09195938137

دوشنبه, 31 تیر 1398 ساعت 12:22

گونه های گچبری در دوره ی اسلامی

نوشته شده توسط

گونه های گچبری در دوره ی اسلامی

تزیینات گچبری در آرایش معماری دوران اسلامی ایران به گونه های زیر قابل تقسیم است:

گچبری با برجستگی زیاد:این تزیینات از قدیمی ترین انواع رایج در دوران اسلامی محسوب می شوند.مالعات میدانی نشان می دهد که به غیر از دوران صفویه ،در اکثر دوره های اسلامی،حتی در عصر قاجار وپهلوی،اجرای تزیینات گچبری با برجستگی زیاد ،یکی از مرسوم ترین شیوه های آرایش معماری اعم از مذهبی وغیر مذهبی بوده است.به طور معمول اختلاف سطح این تزیینات با زمینه ،بیش از 3 سانتیمتر است ودر مواردی ممکن است به حدود 30 سانتیمتر نیز برسد.گچبری های محراب مسجد نایین،از قدیمی ترین نمونه های باقی مانده از این نوع تزیینات در آثار دوران اسلامی ایران است.تزیینات گچبری با برجستگی زیاد در بقاع ایلخانی نظیر پیر بکران ویا مساجد جامع اشتر جان ،ارومیه وورامین ،از دیگر نمونه های معروف این گونه ی تزیینی هستند.

تزیینات گچبری نیم برجسته:به طور معمول ،میزان برجستگی این نوع تزیینات از سطح زمینه را می توان بین نیم تا 5/2 سانتی متر در نظر گرفت.البته گاهی این میزان تا 3 سانتی متر نیز افزایش می یابد.بر خلاف شیوه قبل ،در این روش ،اجرای اندود به صورت موضعی ،کمتر معمول بوده واغلب اندود گچی با ضخامت مورد نظر،تمامی سطح کار را پوشانده وپس از تراز شدن وانتقال طرح بر سطح آن به برش وتراش اقدام می شده است.

گچبری قالبی:در تزیینات دوره اسلامی ایران،این شیوه به دو روش قالبی در جا وقالبی پیش ساخته به اجرا درآمده است که برای روش قالبی درجا،می توان دو شیوه مهری والصاقی را تعریف نمود.از نمونه های قالبی پیش ساخته می توان به آثار به دست آمده از نیشابور،بخشی از تزیینات بقعه ستی فاطمه یزد ونمونه های متعلق به عهد قاجار اشاره کرد.

کشته بری:شیوه ومراحل کار در این نوع تزیینات ،مشابه تزیینات گچبری نیم برجسته است،با این تفاوت که میزان برجستگی در کشته بری کمتر از نیم سانتیمتر است.اساس کار در این شیوه بر این است که پس از تسطیع نسبی آستر که خود از جنس گچ وبا دانه بندی درشت تر است.لایه نازکی از اندود گچی که به روش کشته عمل آوری شده است به عنوان لیه بستر اجرا شده ودر مراحل بعدی هنرمندان گچبر،به انتقال طرح،خط اندازی وتثبیت طرح ، برش حاشیه نقوش،وتراش بخش هایی از بستر اقدام نموده وسطح را برای اجرای تزیینات تکمیلی چون نقاشی وطلا کاری آماده ساخته اند.

کپ بری:این نوع تزیین روشی است که با تلفیق دو هنر آیینه کاری وگچبری به اجرا در آمده است .ویژگی یگانه این شیوه استفاده از قطعات آیینه کوژ است.

گچبری فتیله ای:مهم ترین ویژگی فنی در این شیوه نحوه عمل آوری خمیر گچ به گونه ای است که علاوه بر بهبود خواص شکل پذیری پلاستیک آن ،زمان گیرش گچ  را به تعویق انداخته وبدین ترتیب هنرمند ،مدت زمان کافی برای کار برروی تزیین را داشته است.

تزیینات گچبری روی آینه تخت:این تزیینات مانند شیوه کپ بری،از تلفیق دو هنر گچبری وآیینه کاری شکل گرفته ،با این تفاوت که آینه های مورد استفاده در کپ بری کوژ،ولی قطعات آیینه از نوع مسطح یا تخت است.روش معمول اجرای این تزیینات،انتقال طرح بر سطوح اجزای معماری ،چسباندن قطعات آیینه بر سطح وبر اساس طرح انتقال یافته ،اجرای اندود گچی به صورت یکپارچه ویا موضعی ،برش وتراش گچ ونمایان شدن نقش گچبری بر زمینه آیینه کاری بوده است.09195938137

یکشنبه, 30 تیر 1398 ساعت 13:05

رنگ هادر گچبری قلعه یزد گرد

نوشته شده توسط

رنگ های گچبری قلعه یزد گرد

رنگ قرمز:باتوجه به یافته های موجودبه نظرمی رسد که هنرمندان گچبر در قلعه یزدگرد از رنگ قرمز بیش از هر رنگ دیگری برای رنگ آمیزی آثار خویش بهره برده اند.به طوریکه  از مجموع 163 قطعه ی گچبری که تاکنون از این محوطه کشف شده است،رنگ قرمز برروی 46 قطعه گچبری مشاهده گردید.این رنگ ،گاه به تنهایی وگاه به همراه دیگر رنگ ها به گچبری ها زیبایی دوچندان بخشیده اند.

رنگ آبی:از مجموع 163 قطعه ی گچبری بررسی شده ،رنگ آبی به میزان چشمگیری برروی گچبری های این مجموعه به کاررفته وبه لحاظ میزان استفاده ،بعد از رنگ قرمز قرار دارد.این رنگ،همانند رنگ قرمز دارای طیف های کم رنگ وپررنگ است که در گچبری ها به مقدار زیادی از رنگ آبی پررنگ به تنهایی یا در ترکیب با دو یا چند رنگ دیگر استفاده کرده اند.رنگ دانه ی آبی مصری قدیمی ترین رنگ دانه ی دست ساز بشری است که از هزاره ی سوم برای رنگ آمیزی مورد استفاده قرار گرفته است.

رنگ صورتی:از مجموع 163 قطعه ی گچبری بررسی شده،رنگ صورتی در رنگ آمیزی 10 قطعه از گچبری های قلعه یزدگرد استفاده شده است.از مهم ترین قطعاتی که رنگ صورتی در آن ها به کار رفته ،گچبری هایی با موضوع نیکه،الهه ی پیروزی است که رنگ صورتی در لباس وی استفاده شده است.لازم به ذکر است که از این رنگ در دوره ی اشکانی در گچبری های قلعه ضحاک،گچبری های اوروک،نقاشی های دیواری خواجه و... استفاده شده است.

رنگ سبز:رنگ سبز از رنگ هایی است که در گچبری های قلعه یزدگرد به کاررفته است.در بین 163 قطعات ،17 قعه دارای این رنگ هستند.برخی قطعات همچون نیم ستونی که دارای صحنه ی شکار است،کاملا با رنگ سبز رنگ آمیزی شده است ودر برخی قطعات نیز رنگ سبز با رنگ های دیگر به کار رفته است.

رنگ زرد:رنگ زرد از دیگر رنگ های به کاررفته در قلعه یزدگرد است که از مجموع 163 قطعه در 22 قطعه مشاهده گردیده است.این رنگ در نقوش انسانی وعناصر معمارانه ودر کنار رنگ های دیگر از جمله رنگ قرمز،آبی وسبز به کار رفته است.

سایر رنگ ها:علاوه بررنگ هایی که به آن ها اشاره شد،برروی گچبری های قلعه ی یزدگرد رنگ های دیگری نیز به کاررفته است که عبارتند از:نارنجی،بنفش ،قهوه ای.نکته ی جالبی که بایستی به آن اشاره کرد این است که محوطه ی یزدگرد تنها محوطه ای از روزگار اشکانی است که رنگ بنفش برروی گچبری های آن گزارش شده است.09195938137

شنبه, 29 تیر 1398 ساعت 12:37

گچبری های قلعه یزدگرد

نوشته شده توسط

 گچبری های قلعه یزدگرد

مجموعه ی تاریخی قلعه ی یزدگرد در استان کرمانشاه،شهرستان دالاهو قرار دارد که طی کاوش های زیاد تعداد قابل توجهی از قطعات گچبری در بخش گچ گنبد شرقی ،هشتره ودر میان نخاله ی انباشته شده در یکی از ایوان های بخش گچ گنبد غربی به دست آمد.در زمان کاوش مقداری از گچبری ها هنوز برروی دیوار ودر جای خود قرار داشتند ،اما قطعات زیادی نیز در میان آوار بخش های یاد شده به دست آمدند.گزارشات نشان می دهد که از سال 1975 تا 1979 سیصد وهشتاد قطعه گچبری مرمت گردید.تعدادی از این گچبری ها در انبار بخش تاریخی موزه ملی نگهداری می شودواز سرنوشت سایر قطعات اطلاعاتی در دست نیست.نقوش گچبری های قلعه یزدگرد به لحاظ تنوع وفراوانی نقوش،به کار گیری رنگ های زیبا ومتنوع وکثرت گچبری به کاررفنه در بنا ،نسبت به محوطه های هم زمان خویش ،همچون:اوروک،سلوکیه،کوه خواجه وآشور از تنوع وغنای بیشتری برخوردار است.به علاوه تعداد گچبری ها نیزنسبت به همتا های خویش بهتر است که نشان می دهد،در این مجموعه از گچبری برای تزیین بخش زیادی از بناها بهره گرفته اند،به طوری که از این گچبری ها برای تزیین دیوار ها ،ستون های توکار،سرستون ها،طاقچه ها وقرنیز بنا ها استفاده کرده اند.به طور کلی ،گچبری های قلعه یزد گرد را میتوان از نظر مضامین ونوع تزیینات به 6 گروه اصلی تقسیم کرد که عبارتند از:1- تزیینات با محوریت انسان 2- تزیینات با محوریت حیوان 3- تزیینات با محوریت گیاه 4- تزیینات با محوریت نقوش هندسی 5- تزیینات با محوریت نقوش معماری 6- تزیینات با محور عناصر ترکیبی .در قلعه یزدگرد ،به کار گیری رنگ در گچبری در مقایسه بامحوطه های هم زمان گسترده تر وچشمگیر تراست.ازمجموع 163 قطعه گچبری مورد مطالعه از این محوطه،برروی 69 قطعه آثار رنگ مشاهده شده است.امروزه نشانی از رنگ برروی برخی قطعات دیده نمی شود در صورتی که در سال 1980 میلادی رنگ های به کار رفته درگچبری های این مجموعه عبارتند از:قرمز،آبی،زرد،سبز،صورتی،بنفش،نارنجی وقهوه ای.در قلعه ی یزدگرد برای بهتر نشان دادن نقوش وطرح ها ،زمینه ی گچبری را با رنگی روشن ونقوش را با رنگی پررنگ تر از زمینه ،رنگ کرده اند.در برخی موارد نقوش به صورت یک دست وبه صورت تک رنگ ،با رنگی خاص رنگ آمیزی شده است که ستون تو کار با صحنه ی شکار ،سرستون زن با دو دلفین در دست وگریفون ها از آن جمله اند.برخی قطعات نیز چند رنگ یا پلی کروم هستند وبا دو یا بیش از دو رنگ ،رنگ آمیزی شده اند.در مجموع می توان گفت که در قلعه یزد گرد هنرمند ،در رنگ آمیزی از رنگ های زنده وروشن استفاده کرده که علاوه بر برجسته نمایی بیشتر نقوش،با ایجاد تضاد در رنگ وزمینه ی اثر ،به محل گچبری شده شکوه وزیبایی دوچندانی بخشیده است.استفاده از رنگ آمیزی در توجه بیننده به تزیینات بنا،کاهش وجذب نور زیاد موجود در محیط داخلی بنا،ایجاد سایه روشن های مختلف در انواع نقوش ودر نهایت برجسته نمایی بیشتر نقش مایه های اصلی ،نسبت به دیگر نقوش موثر بوده است.در مورد گچبری های قلعه یزدگرد ،دقیقا نمی توان گفت که رنگ آمیزی صرفا منحصر به نقش یا صحنه های خاصی بوده است ؛زیرا در تمام نقوش آن از رنگ های مختلفی در رنگ آمیزی زمینه ی سفید رنگ گچبری استفاده شده است.09195938137

جمعه, 28 تیر 1398 ساعت 12:25

روند تکامل تزیینات گچبری

نوشته شده توسط

روند تکامل تزیینات گچبری

ازدوره اشکانیان گچبری های کنده کاری شده ورنگارنگ از عوامل مهم تزیینات معماری ایرلن بوده است.در دوران اشکانی گسترش گچبری در فنون تزیینی چشم گیر وآذین های گچبری نمایانگر تسلط کامل در اجرای سریع وارزان شیوه آرایه پردازی بود.از جمله منابع باستان شناسی که انواع نمونه های گچبری تزیینی را برسطح دیوار وسقف به نمایش گذاشته نقش برجسته های ملات گچی قلعه یزد گرد است.این نقش مایه ها شامل آدمیان وجانوران واقعی یا تخیلی در ترکیب با اشکال هندسی یا گل وگیاه انتزاعی است.در دوره ساسانیان برخلاف دوره اشکانی وبعد ها در دوره اسلامی ،قاب های ملات گچی عموما قالب گیری می شد واین قاب هارا مانند کاشی بر سطح دیوار ها کنار هم نصب می کردند تا حاشیه تزیینی ایجاد کنند.مجموعه نقوش معمول در هنر ساسانی شامل نگاره های تصویری وتزیینی_تواما -–است.اگرچه طرح های گیاهی اختصاصا شاخص گچبری های ساسانی است .علاوه بر این طرح ها ،زیباترین نقوش تزیینی وگیاهی دوره ساسانی بر روی صخره طاق بستان کنده کاری شده والهام بخش هنرمندان دوره اسلامی در هنر های مختلف از جمله گچبری بوده است.از نمونه های قدیمی ارزشمند آثار گچبری دوره اسلامی می توان به گچبری های مسجد جامع فرومد مربوط به قرن سوم هجری اشاره کرد.همچنین محراب مسجد عتیق شیراز ومحراب مسجد جامع نایین که از بعضی جهات شباهت زیادی باهم دارند.محراب ویران مسجد عتیق شیراز مشخص می کند که «کاربرد گچبری های برجسته با اجرای زیبا ودقیق از نخستین سده های اسلامی برای آراستن تمامی سطوح در مسجد بوده است ونه فقط محراب».در قرن پنجم وششم هجری گچبری های پیچیده وگسترده در تزیین محراب ها اجرا شد .در اواسط قرن ششم هجری پیشرفت تازه ای در شیوه گچبری ونقش اندازی بر روی محراب ها پدید آمد، بدین ترتیب که در این دوره نقوش به صورت لایه به لایه بر روی هم گچبری می شد.ازنمونه های عالی این شیوه می توان از بقعه پیر حمزه سبز پوش ابر کوه،محراب مسجد جامع اردستان ،مسجد جامع زواره ومحراب مسجد نیریز نام برد.در سده هفتم هجری پس از حمله مغول محراب های عالی با گچبری های بسیار ظریف ساخته شد.این نمونه ها به طور کلی دارای تناسب دقیق تر وبرجستگی کمترند.مشهور ترین آن ها که از محراب های سلجوقی ساختار معماری بیشتری دارد محراب اولجایتو در مسجد جامع اصفهان است.قاب ها،حاشیه ها وکتیبه محراب های دوران ایلخانی با رعایت تناسبات دقیق تر ریاضی واصول هندسه به ساختاری مستحکم رسیدند که به زیبایی وظرافت هرچه بیشتر آن ها انجامید.علاوه برنمونه های فوق می توان به گچبری های محراب مسجد کرمانی در تربت جام ومحراب مسجد بایزید بسطامی اشاره کرد.در دوران صفویه به دستور پادشاهان کاخ هایی ساخته شد که بیشتر آن ها در دوران شاه عباس اول در قزوین واصفهان ساخته وبا گچبری به شیوه جدید تزیین شده اند.این روند در دوره قاجار تداوم یافت وبه علت مسافرت متعدد پادشاهان قاجار به اروپا،شیوه های هنری اروپایی در ایران مورد توجه قرار گرفت .بنابراین برخی ازشیوه های تزیینی سنتی کنار گذاشته شد ودر کاخ ها به ویژه در تزیینات سرستون ها وسقف ،شیوه کار گچبری تحت تاثیر هنر اروپایی قرار گرفت.09195938137

پنج شنبه, 27 تیر 1398 ساعت 12:27

کتیبه های گچبری

نوشته شده توسط

کتیبه های گچبری

در گچبری چند نوع تکنیک در اجرای کتیبه های گچبری وجود دارد که به اختصار به توضیح آن ها می پردازیم:

کتیبه های بنایی:کتیبه های بنایی عموما شامل اسامی یا عبارات مقدس ویا آیات قرآنی هستند.شروع تکنیک بنایی از آجرکاری های غزنوی وسلجوقی است.در دوره های ایلخانی نیز این شیوه تزیینات آجری به همراه کاشی بسیار استفاده شده است.نمونه منحصر به فرد این تکنیک در گنبد سلطانیه وجود دارد.در این گونه تزیینات گنبد سلطانیه ،کتیبه های دوگانه ای را که سواد وبیاض هردو قابل خواندن هستند می توان مشاهده کرد.یکی از مصالحی که به این شیوه در تزیینات گچبری،ایلخانی برای اولین بار استفاده شد،گچ است.نمونه هایی از آن را می توان در کتیبه الله ومحمد در ضلع جنوبی مسجد جامع اشتر جان ،کتیبه بنایی در مقبره پیر بکران وعبارت لا اله الا الله ،محمد رسول الله درستون های مسجد عتیق مجموعه تربت شیخ جام متعلق به اوایل قرن هشتم هجری قمری یافت که به دو شیوه کلوک بند وشبیه سازی طرح آجری گچبری شه اند.همچنین با این شیوه بسیار ظریف وزیبا بخش هایی از سوره یس در محراب منسوب به ایلخانی شبستان جنوبی مسجد جامع ساوه حک شده است.

کتیبه مادر وفرزند:در دوره ایلخانی برای اولین بار در تزیینات،کتیبه هایی در تزیینات گچبری دیده می شوند که شامل دو ردیف کتیبه در دل یک دیگرند و اصطلاحا به آن کتیبه مادر وفرزند می گویند.کتیبه ای که در ردیف پایین تر قرار دارد ،بزرگ تر است وآنکه کوچک تر وظریف تر است،در ردیف بالا برروی کتیبه بزرگ تر قرار دارد.این دو کتیبه متمایز ولی مکمل یکدیگرند.تقریبا تمامی ابنیه گچبری متعلق به این دوره مانند تربت خانه گنبد سلطانیه ،بقعه پیر بکران،مسجد جامع ورامین،مسجد جامع ابرقو،مقبره سید رکن الدین،مقبره سد شمس الدین یزد و...دارای تزیینات گچبری که در آن ها کتیبه مادر و فرزند وجود دارد هستند.در مقبره سید رکن الدین در سه وجه محراب نمونه جالبی از کتیبه مادر وفرزند ،به صورت معکوس در دل هم وجود دارد که عاری از هرگونه تزیین است.محققان،کاربرد این گونه کتیبه معکوس در ابنیه را به قرن نهم هجری نسبت می دهند.

کتیبه های گره دار:نمونه هایی از کتیبه های گره دار  در گچبری قبل از ایلخانیان یافت می شود،از جمله آن نمونه نفیس کتیبه گره خورده با نقش مزهرومورق است که بر محراب رباط شرف وجود دارد.در دوره ایلخانی ،اکثر کتیبه های کوفی از نوع گره دارند.محراب مسجد جامع ارومیه ،از قدیمی ترین نمونه گچبری دوره ایلخانی با تزیینت گره خورده کتیبه به شکل دوار که در نقش گل وبرگ حاشیه دور تا دور طاق نمای محراب پیچیده است که در نوع خود بی نظیر است.09195938137

چهارشنبه, 26 تیر 1398 ساعت 12:27

کاربرد خط در کتیبه های گچبری

نوشته شده توسط

کاربرد خط در کتیبه های گچبری

در تزیینات معماری اسلامی کتیبه ها در مقام طرح،در خور تحسین اند.دلیل عمده کتیبه های زیبای گچبری ،همکاری گچبران وخوش نویسان در کنار یکدیگر است.به شکلی که آهنگ وحرکت حروف کوفی ونسخ به صورت عجیبی با گل وبوته های متن درهم آمیخته است.با ظهور یاقوت مستعصمی خطوطط متنوع اسلامی محدود و ثابت گردید واقلام مختلف به شش قلم ثلث،نسخ،ریحان،محقق،توقیع ورقاع منحصر شد که در این بین ،ثلث وریحان بیشتر از سایر اقلام نوشته شده است.یکی از شاگردان یاقوت به نام حیدر جلی نویس با استادان گچبری همکاری کرده وآثاری چون کتیبه ایوان شمالی مسجد جامع نطنز وکتیبه های محراب اولجایتو به خط ثلث اوست.پیش از این ،در تزیینات ابنیه محدودی از دوره سلجوقی چون مسجد جامع اردستان ،مدرسه حیدریه وگنبد خمار تاش مسجد جامع قزوین از خطوطی غیر از خط کوفی استفاده شده است.استفاده فراوان از خطوط ثلث ،رقاع ونسخ در کتیبه ابنیه در دوره ایلخانی به علت وجود افرادی مانند یاقوت وشاگردانش است.با رواج کتیبه های غیر کوفی که دارای حرکات نرم تر وروان تری نسبت به کوفی اندوافزوده شدن تزیینات در زمینه کتیبه،خطوط کتیبه ها نیز مانند کتیبه دور تا دور بنای مسجد جامع ورامین ومسجد کرمانی ها در مجموعه تربت شیخ جام در روند پیشرو گچبری ها،سیال تر شدند ودر راستا وهماهنگی نقوش حرکت کردند.این افزایش پیچیدگی تزیینات در زمینه کتیبه وبه کار گیری خطوط سیال وهمراهی خطوط با نقوش اسلیمی به مرور زمان باعث استفاده از کتیبه های خاص این دوره که به ثلث مسلسل یا ثلث ایلخانی معروف اند،شد.با توجه به اهمیت خوشنویسی در قرون هفتم وهشتم هجری قمری وبا وجود خوشنویسان سرشناسی چون یاقوت معتصمی،استادان گچبری با به کار گرفتن خوش نویسان وبا پر نقش ونگار کردن زمینه کتیبه وسادگی سطح آن از حدود اوایل قرن هشتم هجری قمری،بر جلوه بیشتر کتیبه در محراب ها افزودند.اولین نمونه از محراب هایی که عنصر اصلی تزیینی آن هاخط می باشد،محراب مسجد جامع بسطام است.پس از آن ،کتیبه اولجایتو در مسجد جامع اصفهان نیز به همین روش وبسیار عالی وچشمگیر اجرا شده است.کتیبه در این محراب عنصر اصلی است به طوری که درون قوس بزرگ محراب ،کتیبه ثلث نقش اصلی تزیین کننده را دارد.علاوه برآن،کوفی مورق مقعد در ناحیه مرکزی محراب ،زیبایی فزاینده ای را ایجاد کرده است.به طور کلی کتیبه ها در تزیینات گچبری این عصر در کنار عناصر تزیینی گیاهی وهندسی،یکی از عناصر اصلی تزیینی هستندکه بخش عمده ای از سطوح گچبری را به خود اختصاص داده اند.در این عصر،طراحان زبر دست از اقلام خط در کنار دیگر عناصر ویا در ترکیب با آن ها به نحو احسن استفاده کرده اندوباعث به وجود آمدن تزیینات گچبری منحصر به فردی شده که خود از دلایل به اوج رسیدن این گونه تزیین در این عصر شده است.09195938137

سه شنبه, 25 تیر 1398 ساعت 12:25

کاربرد رنگ در گچبری ایلخانی

نوشته شده توسط

کاربرد رنگ در گچبری ایلخانی

در دوره ایلخانی،استعمال رنگ در گچبری گسترش پیدا کرد وروند صعود را ی نمود.در ادوار قبل از ایلخانی با توجه به نمونه های موجود،عموما رنگ به روی گچ در زمینه کتیبه قرار می گرفت یا اینکه خود کتیبه با رنگ اجرا می ش.یکی از بهترین نمونه های آن مربوط به کتیبه های زیر گنبد خانه مسجدجامع اردستان است که کتیبه وتزیینات گچبری آن با رنگ سفید وقرمز رنگ آمیزی شده اند.در اکثر تزیینات گچی،جهت تزیین در زمینه نقوش برجسته ،از رنگ آبی لاجوردی برای ایجاد عمق بیشتر نقش ،مانند محراب امام زاده ربیعه خاتون اشتر جان استفاده شده است.در دهه اول قرن هشتم هجری،همراه تزیینات گچبری بسیاری از ابنیه مانند مجموعه با یزید بسطام،امام زاده یحیی در ورامین و...رنگ برای جلوه بیشتر به کار رفته که اوج استفاده از رنگ های متنوع وترکیب بندی متناسب آن ها با گچبری در گنبد سلطانیه دیده می شود.هنرمند با استفاده از رنگ در سطوح کم عمق،تاثیر رنگ را دوچندان کرده واثر زیبایی را به وجود آورده است.رنگ های قرمز،آبی لاجوردی،سبز وسفید ،بیشترین رنگ های مورد استفاده درز این دوره بوده اند که بیشترین سطوح رنگی به تکنیک گچبری توپر وتوخالی(کم برجسته)تعلق دارند.زمینه اکثر تزیینات مشبک گچی با رنگ قرمز رنگ آمیزی شده است.در دوره ایلخانی رنگ همراه اکثر تکنیک های گچبری استفاده شده است.در اواخر دوره رنگ آمیزی گچ،علاوه بر گچبری های برجسته در طرح های دو بعدیویا ترکیب با گچبری وصلهای اجرا شده است.در دوره ایلخانیان،این شیوه بسیار ظریف وپرکار به کار رفته است،به طوریکه بین طرح های این بنا وتزیینات دو بعدی معاصر خو مانند فلز کاری،وتذهیب نسخ خطی،شباهت زیدی وجود دارد واین نشان می دهد که طراحان ایلخانی جزء اولین کسانی بودند که از الگو های کاغذی برای تحقق نقوش در مقیاس های معماری استفاده کردند.همچنین مداک موجود نشان می دهند که در دوره ایلخانی ،نقشه های معماری بر روی کاغذ وحتی گچ کشیده می شده وتبادل طرح ونقشه بین ایالات در ایران وتوران رواج داشته است.این تبادلات،خود را در نقاشی های دیواری این دوره به خوبی نشان می دهد.رنگ های قرمز،نارنجی،آبی ،سبز وسیاه بر زمینه سفید گچی در این طرح ها بسیار به کار رفته،در این بین رنگ آبی رنگ غالب است وبیشترین سطح را پوشانده است.از نقوش نقاشی خاص این دوره شمسه ها هستند که در اندازه ها وطرح های متنوع استفاده شده اند.نمونه هایی از آن را می توان در تزیینات دوره دوم گنبد سلطانیه ،بقعه سید شمس الدین و سید رکن الدین مشاهده کرد.به طور کلی با بررسی نمونه های موجود در تزیینات گچبری نلمه اول قرن هشتم هجری میتوان این گونه استنباط کرد که با گذشت زمان وتغییر سلیقه از برجستگی زیاد نقوش کاسته شده ورنگ ،جای برجستگی زیاد را گرفته است .به طوری که در این تزیینات،رنگ نقش اصلی را ایفا می کند.رنگ های آبی لاجوردی،قرمز،سبز وسفید بیشترین استفاده را داشته وآبی بیشترین سطح را پوشانده است.در تزییناتی که برجستگی کمی دارند،از رنگ استفاده فراوان شده است.تبادلات وتاثیرات نقوش دیگر هنر های هم دوره با گچبری مانند رح های نسخ خطی،ظروف فلزی،وحتی پارچه در نقوش گچبری وخصوصا نقاشی های دیواری ترکیب شده با تزیینات گچی قابل رویت است.09195938137  

 

دوشنبه, 24 تیر 1398 ساعت 12:28

گچبری عصر ایلخانی

نوشته شده توسط

گچبری عصر ایلخانی

یکی از تزیینات وابسته به معماری که در دوره ایلخانی مورد توجه قرار گرفت هنر گچبری است.ایلخانیان از دست نشاندگان مغولان پس از تصرف ایران بودند که میراث هنر سلجوقیان را در تصرف خود گرفتند وتوانستند تحولاتی در آن ایجاد کنند که به شکوفایی برخی از آن ها انجامید.دردوره ایلخانیان،گچبری برگرفته از دوران پیش از خود به خصوص سلجوقیان است اما با برجستگی بیشتروطرح های پیچیده تر،متاثر از تذهیب نسخ خطی است که خود وجه تمایزعمده آن نسبت به دیگر دوره هاست.از جمله ویژگی های بصری شاخص این دوره ،ساخت محراب های گچی با گونه های مختلف کوفی واقلام دیگر خط،انواع گره های هندسی،نقوش اسلیمی پیچیده در لابه لای کتیبه ها واولین استفاده از کتیبه های «معقلی»و«بنایی»وکتیبه«مادروفرزند»وکاربرد برخی نقوش مانند گل شاه عباسی ،گل روزت ونقش زنجیره ی خمپا در گچبری است که موجب تحولی بزرگ در این هنروخق شاهکار های عظیم در این دوره شده است.از دوره ایلخانی آثار نفیسی مانند ابنیه منطقه یزد باقی مانده است.هنر این دوره را می توان در حقیقت،تلفیقی از هنر شرق دور،آسیای مرکزی وهنر دوره های قبل ایران دانست.هنرمندان کوشیده اند تا با بهره گیری از این تاثیرات آثار بدیعی را خلق نمایندکه به مرور به سبکی مستقل تبدیل شد.گچبری از دوران اولیه اسلام تا دوره تیموریان،به عنوان عنصر قالب در تزیینات وجود داشته وعمده کاربرد آن در محراب ها وکتیبه های اجرا شده در بنا بوده است.احتمالا به دلیل اهمیت عمده محراب ،که نمادی مخصوص وعنصری باارزش در بنای مساجد بوده است،حداکثردقت وتوجه در اجرای آن مبذول می شده است.گچبری در ابتدا بیشتر به منظور پوشاندن سطوح زمخت وتزیین آن ها به کار گرفته می شد،اما در قرن پنجم ،گچبری از حالت تزیینی ساده خود خارج شد وبه شکل پوشش تزیینی منحصر به فرد درآمد.این هنر در دوره ایلخانی در گستره جغرافیایی وسیعی به نوان عنصری تزیینی در معماری به کار رفته واز این دوران،آثار بسیار زیبا وبی نظیری را برجای گذاشته است.متاسفانه محققان تاریخ هنر وباستان شناسان،به طور شایسته به آن ها نپرداخته ودر نوشته ها وگزارشات خود ،به اشاره ای از این هنر تزیینی در کنار آثار معماری بسنده کرده اند.ویژگی گچبری ایرانی در وهله اول در طراحی آن استونقوش به کاررفته در آن ،برگرفته از ذهن خلاق وپویای هنرمندان ایرانی استوهمین هنرمندان خلاق اند که باعث تمایز وبرتری نقوش تزیینی وتکنیک ایرانی از دیگر کشور ها شده اند.طی مطالعات مقدماتی ،مشخص گردید که در زمینه آثار گچبری معماری اسلامی ایران،به طور خاص پژوهش جامعی صورت نگرفته است.باستان شناسان هنر ایران مانند آندره گدار،آرتورپوپ،لطف ا...هنر فر ومهمد یوسف کیانی در کتاب های خود به بررسی معماری ایران ومعرفی برخی تزیینات وابسته به معماری پرداخته اند.دونالد ویلبر در زمینه معماری ایلخانی وتزیینات آن پژوهش هایی انجام داده،ودر مقوله گچبری به معرفی برخی تکنیک وشیوه های گچبری دوره ایلخانی پرداخته واشاراتی به نقوش رایج در گچبری ها کرده است،اما نتوانسته به طور جامع،باز گوی این هنر در معماری ایران وبه اوج رسیدن آن در این دوره باشد.برخی محققان ایرانی در رابطه با تزیینات معماری ایران پژوهش هایی انجام داده اند که در نوع خود ،به شناسایی بهتر معماری وهنر ایران کمک شایانی می کند.متاسفانه تا کنون گچبری دوره ایلخانی با توجه به اینکه نقطه کمال وزیبایی این هنر در ایران است ،از دیدگاه نقوش،به طور شایسته معرفی وسبک شناسی نشده است.09195938137

صفحه3 از4
گچبری مدرن طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت طراحی سایت
ما از کوکی ها برای بهبود وب سایت استفاده می کنیم.ادامه استفاده شما از کوکی ها در سایت رضایت شما را از کوکی ها نشان می دهد. سیاست کوکی من از کوکی ها استفاده می کنم. قبول کردن